دیپلماسی فضایی و حقوق بین الملل؛ چالش های حقوقی در بهره برداری از فضای ماورای جو

هر فضای ماورای جو به عنوان قلمرو مشترک بشریت طی هفت دهه اخیر صحنه رقابت فزاینده دولت ها و بازیگران خصوصی شده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و اسناد بین المللی به بررسی مهمترین چالش های حقوقی ناشی از بهره برداری تجاری، نظامی و علمی از فضای ماورای جو می پردازد. مهمترین معاهدات پنجگانه فضایی (۱۹۶۷ تا ۱۹۷۹) همچنان چارچوب اصلی حقوق فضایی را تشکیل می دهند اما پیشرفت های فناورانه ماهواره های کوچک CubeSat، مگاصورت های فلکی مانند Starlink، استخراج منابع کیهانی، ایستگاه های مداری خصوصی و برنامه های بازگشت به ماه (Artemis) خلاهای حقوقی متعددی ایجاد کرده اند. پژوهش نشان می دهد که مهمترین چالش ها عبارتند از ابهام در تعریف «بهره برداری صلح آمیز»، مسئولیت ناشی از زباله های فضایی، مالکیت منابع استخراج شده از سیارک ها و ماه، نظامی سازی مدار زمین و فقدان سازوکار اجرایی موثر در کمیته استفاده صلح آمیز از فضای ماورای جو (COPUOS). در نهایت، پیشنهادهایی برای اصلاح یا تکمیل رژیم حقوقی موجود از جمله تدوین پروتکل جدید ۲۰۳۰ ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

دیپلماسی فضایی ، حقوق فضایی ، معاهده فضای ماورای جو ۱۹۶۷ ، زباله های فضایی ، استخراج منابع کیهانی ، آرتمیس آکوردز ، نظامی سازی فضا