از حریم خصوصی تا حریم شناختی تحولی در حقوق بنیادین انسان

تحولات فناورانه شتابان در دهه های اخیر به ویژه در حوزه فناوری های شناختی و دیجیتال موجب شده است که مفاهیم کلاسیک حقوق بنیادین انسان با چالش های مفهومی و کارکردی جدی مواجه شوند. یکی از این مفاهیم حق بر حریم خصوصی است که در بستر فناوری های نوین دیگر قادر به پوشش کامل ابعاد نوظهور مداخله در ساحت ذهن، ادراک و فرآیندهای شناختی انسان نیست. این مقاله با رویکردی تحلیلی مفهومی، به بررسی گذار از مفهوم سنتی حریم خصوصی به مفهوم نوپدید «حریم شناختی» می پردازد و نشان می دهد که چگونه تمرکز صرف بر داده های شخصی و حریم فیزیکی پاسخگوی تهدیدهای نوین علیه خودمختاری ذهنی و کرامت انسانی نیست. در این چارچوب ابتدا مبانی نظری و تاریخی حریم خصوصی در حقوق بشر کلاسیک تبیین می شود و سپس با تحلیل تحولات معرفتی و فناورانه ضرورت بازتعریف این حق بنیادین مورد بررسی قرار می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که شناسایی حریم شناختی به عنوان یک حق مستقل یا توسعه یافته می تواند نقش مهمی در حفاظت موثر از آزادی، اندیشه، تمامیت روانی و کرامت انسانی در عصر فناوری های نوین ایفا کند. این مقاله در نهایت بر لزوم توجه نظام های حقوقی به تحولات مفهومی حقوق بنیادین انسان و بازاندیشی در چارچوب های موجود تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

حریم خصوصی ، حریم شناختی ، حقوق بنیادین انسان ، کرامت انسانی ، تحولات حقوق بنیادین در عصر فناوری