گذر از امنیت دولت محور به امنیت انسان محور تحول مفهومی مسئولیت حمایت (R۲P) در حقوق بین الملل

مفهوم «مسئولیت حمایت (R۲P)» در پی ناکامی جامعه بین المللی در جلوگیری از فجایع انسانی دهه ۱۹۹۰ شکل گرفت و به یکی از مهم ترین تحولات هنجاری در حقوق بین الملل معاصر تبدیل شد. این پژوهش با هدف بررسی تحول مفهومی مسئولیت حمایت و تبیین نقش آن در گذار از امنیت دولت محور به امنیت انسان محور انجام شده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتاب خانه ای و اسنادی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که R۲P با بازتعریف حاکمیت به مثابه «مسئولیت»، دولتها را مسئول حمایت از جمعیت خود در برابر چهار جنایت اصلی بین المللی شامل نسل کشی، جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و پاکسازی قومی می داند و در صورت ناتوانی یا قصور، دولت مسئولیت جامعه بین المللی را مطرح می سازد. این اصل بر سه رکن، پیشگیری، واکنش و بازسازی استوار است و در سند نهایی اجلاس سران ۲۰۰۵ به عنوان هنجاری مهم در حقوق بین الملل مورد شناسایی قرار گرفت. با این حال اجرای آن با چالش هایی چون اختلاف نظر درباره حدود، مداخله، احتمال سوء استفاده سیاسی و نقش تعیین کننده شورای امنیت روبرو است. در نتیجه مسئولیت حمایت را می توان بازتابی از تحول تدریجی مفهوم امنیت در حقوق بین الملل دانست که در آن حمایت از انسان، در کنار حاکمیت دولت جایگاهی محوری یافته است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت حمایت (R۲P) ، امنیت انسان محور ، امنیت دولت محور ، حقوق بین الملل ، حاکمیت دولت ، مداخله بشردوستانه