ایده های نو و فناوری های نوین برای صرفه جویی در مصرف و مقابله با اسراف با تاکید بر آیه شریفه «کلوا واشربوا ولا تسرفوا انه لا یحب المسرفین» (اعراف (۳۱)

اسراف و زیاده روی در مصرف منابع طبیعی و اقتصادی، یکی از چالش های بنیادین عصر حاضر است که نه تنها پایداری زیست بوم کره زمین را تهدید می کند بلکه با تعالیم اسلامی که بر میانه روی (اقتصاد) و پرهیز از «تبذیر» و «اسراف» تاکید دارند در تعارضی آشکار قرار دارد. آیه شریفه ۳۱ سوره مبارکه اعراف با تعبیر «کلوا واشربوا ولا تسرفوا انه لا یحب المسرفین»، در عین اجازه به بهره مندی مشروع از نعمت های الهی مرز روشنی میان مصرف متعارف و زیاده روی ترسیم می کند. پژوهش حاضر با رویکردی میان رشتهای تلفیقی از علوم دینی، مدیریت منابع و مهندسی فناوری و با استفاده از روش تحقیق توصیفی تحلیلی و مرور نظام مند (Systematic Review) اسناد و متون به دنبال شناسایی و تحلیل ایده ها و فناوری های نوین در حوزه های کلیدی مصرف، آب، انرژی کشاورزی و مدیریت پسماند است. یافته های پژوهش بر اساس تحلیل محتوای کیفی ۵۸ سند معتبر علمی شامل ۳۲ مقاله انگلیسی از پایگاه های ScienceDirect، Nature، Springer و IEEE، ۱۸ مقاله فارسی از پایگاه های SID و نورمگز و ۸ منبع تفسیری و روایی اصیل نشان می دهد که (۱) فناوری هایی نظیر آبیاری قطره ای هوشمند مبتنی بر اینترنت اشیا (IoT) و هوش مصنوعی (AI) قادرند مصرف آب در کشاورزی را بین ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش دهند، (۲) شبکه های هوشمند انرژی (Smart Grids) مجهز به الگوریتم های یادگیری ماشین می توانند تلفات انرژی را تا ۱۵ درصد کاهش دهند و سیستم های مدیریت انرژی ساختمان (BEMS) صرفه جویی تا ۳۰ درصدی را به همراه دارند، (۳) کاربست هوش مصنوعی در تفکیک و بازیافت پسماند شهری دقت جداسازی را تا ۲۰ درصد افزایش و هزینه های حمل ونقل را تا ۳۰ درصد کاهش می دهد، (۴) رویکرد اقتصاد چرخشی (Circular Economy) به مثابه یک پارادایم کلان می تواند میزان دفع نهایی پسماند را تا ۸۰ درصد کاهش دهد. همچنین تحلیل تطبیقی این فناوری ها با مفاهیم «اقتصاد»، «قصد» و «حد اعتدال در اندیشه اسلامی» با استناد به تفاسیر المیزان نمونه و روایات معصومین علیهم السلام نشان می دهد که همسویی غایت شناختی عمیقی میان این فناوری ها و آموزه «لا تسرفوا» وجود دارد. با این حال پژوهش بر این نکته تاکید می کند که فناوری به تنهایی کافی نیست و بدون تغییر نگرش های فرهنگی، اجتماعی و ارزشی نسبت به اسراف پیاده سازی آن ها ناقص و ناپایدار خواهد بود. در پایان راهکارهایی برای پیوند نهادهای دینی با مراکز علمی فنی و طراحی الگوی زندگی با حد اعتدال مبتنی بر فناوری های اخلاق محور ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

اسراف ، صرفه جویی ، فناوری های نوین ، هوش مصنوعی (AI) ، اینترنت اشیا (IoT) ، اقتصاد چرخشی ، مصرف پایدار