تبیین ابعاد حقوق مالکیت فکری معماری نظریه طراحی لاوسون مبتنی بر نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی

حقوق مالکیت فکری در حوزه معماری به دلیل ماهیت توامان هنری، فنی و اقتصادی آثار معماری، از مهم ترین ابزارهای حمایت از خلاقیت نوآوری و حقوق پدیدآورندگان به شمار می آید. با وجود توسعه مطالعات حقوقی و نظریه های طراحی، تبیین نسبت میان فرآیند شناختی طراحی و مبانی فلسفی حقوق مالکیت فکری به ویژه در چارچوب اندیشه اسلامی همچنان با خلا نظری مواجه است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد حقوق مالکیت فکری در نظریه طراحی برایان لاوسون بر مبنای نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از حیث روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی است. داده ها از طریق مطالعه کتابخانه ای اسناد حقوقی، قوانین داخلی، منابع فلسفی و ادبیات نظری طراحی گردآوری و با روش تحلیل مفهومی مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که مولفه هایی همچون اصالت، اثر تجسم خارجی ایده، حقوق معنوی، حقوق مادی، قابلیت انتقال حقوق مالی، تمامیت اثر و ضمانت اجرا مهم ترین ابعاد حقوق مالکیت فکری در آثار معماری هستند و قابلیت انطباق با مولفه های شناختی نظریه لاوسون را دارند؛ همچنین نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی با تبیین مفاهیمی همچون حق مالکیت، اعتبار و غایت، مبنایی فلسفی برای تحلیل و توجیه حقوق مالکیت فکری در فرآیند طراحی معماری فراهم می آورد. بر این اساس می توان حقوق مالکیت فکری را نه صرفا مجموعه ای از قواعد حمایتی بلکه نظامی از اعتبارات عقلایی دانست که در راستای حفظ خلاقیت، صیانت از هویت حرفه ای معمار و تحقق عدالت و مصلحت اجتماعی شکل گرفته اند. نتایج این پژوهش می تواند در توسعه مبانی نظری حقوق معماری، بازنگری در نظام حمایت از آثار معماری و گسترش مطالعات میان رشته ای میان حقوق، فلسفه اسلامی و نظریه های طراحی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

حقوق مالکیت فکری ، معماری ، نظریه طراحی برایان لاوسون ، ادراکات اعتباری ، علامه طباطبایی