تحول نقش صندوق بین المللی پول در گذار نظم اقتصادی جهانی تحلیل ساختار نهادی کارکردها و چشم انداز آینده

صندوق بین المللی پول به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای حکمرانی مالی جهانی از زمان تاسیس در کنفرانس برتون وودز در سال ۱۹۴۴ نقش مهمی در تثبیت نظام پولی بین المللی، مدیریت بحران های مالی و نظارت بر سیاست های اقتصادی کشورها ایفا کرده است. با این حال تحولات ساختاری اقتصاد جهانی، ظهور قدرت های اقتصادی نوظهور و افزایش پیچیدگی روابط مالی بین المللی موجب شده است که نقش و کارکردهای این نهاد در دهه های اخیر دچار تغییرات قابل توجهی شود. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی انتقادی به بررسی تحول نقش صندوق بین المللی پول در بستر گذار نظم اقتصادی جهانی بررسی می پردازد. در این چارچوب ابتدا زمینه های تاریخی شکل گیری صندوق و اهداف اولیه آن شده سپس ساختار نهادی، جایگاه حقوقی و کارکردهای اصلی آن در مدیریت بحران های مالی و تنظیم سیاست های اقتصادی تحلیل می شود. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی است و داده ها از طریق منابع علمی، گزارش های رسمی صندوق و مطالعات تخصصی اقتصاد سیاسی بین الملل گردآوری شده اند. همچنین با بهره گیری از رویکردهای نظری مختلف از جمله واقع گرایی، نهادگرایی لیبرال، نظریه وابستگی، اقتصاد سیاسی انتقادی و رئالیسم نوکلاسیک جایگاه صندوق در ساختار قدرت اقتصاد جهانی مورد ارزیابی قرار می گیرد. علاوه بر این مطالعه موردی بحران بدهی یونان و بحران مالی شرق آسیا به منظور بررسی عملکرد عملی صندوق در مدیریت بحران های اقتصادی مورد توجه قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه سیاست های صندوق در بسیاری از موارد به تثبیت مالی و جلوگیری از گسترش بحران ها کمک کرده است اما این سیاست ها در برخی کشورها پیامدهای اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی نیز به همراه داشته اند. در نهایت نتایج تحقیق نشان می دهد که با ظهور اقتصادهای نوظهور، گسترش فناوری های مالی، تشدید چالش های زیست محیطی و شکل گیری نهادهای مالی رقیب آینده صندوق بین المللی پول به میزان اصلاحات ساختاری در نظام سهمیه بندی، افزایش شفافیت و بازنگری در رویکردهای سیاستی آن وابسته خواهد بود.

کلیدواژه ها:

صندوق بین المللی پول ، نظم اقتصادی جهانی ، حکمرانی مالی جهانی ، سیاست های تعدیل ساختاری ، اقتصاد سیاسی بین الملل ، اصلاحات نهادی