واکاوی قانون ثبت اختراعات طرح های صنعتی و علائم تجاری مصوب ۱۳۸۶ در پرتو تحولات نوآوری دیجیتال و نظام مجوزهای اداری

تحولات سریع فناوری در دهه های اخیر به ویژه در حوزه فناوری های دیجیتال، هوش مصنوعی، کلان داده ها و اقتصاد پلتفرمی نظام های حقوقی را با چالش های جدیدی در حوزه حمایت از نوآوری مواجه ساخته است. بسیاری از قوانین مالکیت صنعتی که در بستر الگوهای سنتی نوآوری تدوین شده اند، امروزه با پرسش هایی درباره دامنه شمول، کارآمدی و قابلیت انطباق با فناوری های نوظهور روبه رو هستند. در نظام حقوقی ایران، قانون ثبت اختراعات طرح های صنعتی و علائم تجاری مصوب ۱۳۸۶ مهم ترین چارچوب قانونی برای حمایت از نوآوری های فناورانه محسوب می شود. با این حال، گسترش نوآوری های مبتنی بر نرم افزار، الگوریتم، سامانه های هوشمند و خدمات دیجیتال ضرورت بازخوانی مفاهیم و مقررات این قانون را آشکار کرده است. افزون بر این، تحولات نهادی در ساختار اداری کشور، از جمله ایجاد سامانه های الکترونیکی ارائه خدمات عمومی و شکل گیری درگاه ملی مجوزهای کشور، زمینه های تازه ای برای تعامل میان نظام ثبت مالکیت صنعتی و نظام مجوزهای اداری فراهم آورده است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی - تحلیلی و با بهره گیری از منابع حقوقی داخلی و بین المللی، به بررسی ظرفیت ها و چالش های قانون ثبت اختراعات مصوب ۱۳۸۶ در مواجهه با تحولات نوآوری دیجیتال و ساختارهای جدید اداری می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که این قانون از ظرفیت های تفسیری قابل توجهی برای انطباق با تحولات فناوری برخوردار است، اما در برخی حوزه ها نیازمند تفسیر کارکردی و هماهنگی نهادی بیشتر با ساختارهای نوین حکمرانی اقتصادی است. در پایان، راهکارهایی در سطوح تفسیری، تقنینی و نهادی برای افزایش کارآمدی نظام ثبت اختراعات در بستر اقتصاد دیجیتال ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

ثبت اختراع ، مالکیت صنعتی ، نوآوری دیجیتال ، هوش مصنوعی ، مجوزهای اداری