بررسی جرم سوءاستفاده از چک سفید امضاء درحقوق کیفری ایران

چک سفیدامضاء به عنوان یکی از مصادیق خاص اسناد تجاری در عمل نقشی دوگانه ایفا می کند؛ از یکسو ابزار تسهیل معاملات و مبتنی بر اعتماد میان طرفین است و از سوی دیگر در صورت خروج دارنده از حدود اذن اعطا شده می تواند به وسیله ای برای ایراد ضرر و اخلال در امنیت روابط اقتصادی تبدیل شود. جرم سوءاستفاده از چک سفیدامضاء که در ماده ۶۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) جرم انگاری شده است در همین مرز ظریف میان روابط خصوصی و مداخله حقوق کیفری شکل می گیرد. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی-توصیفی و با بهره گیری از منابع قانونی و دکترین حقوقی به بررسی مفهوم شناسی چک سفیدامضاء و سوءاستفاده از آن پرداخته و تلاش کرده است با تبیین دقیق این مفاهیم مرز میان مسئولیت کیفری و اختلافات صرفا حقوقی را روشن سازد. در ادامه ارکان تحقق جرم شامل عنصر قانونی، مادی و روانی به صورت نظام مند تحلیل شده و جایگاه این جرم در طبقه بندی جرائم از منظر هر یک از عناصر سه گانه تبیین گردیده است. همچنین مقررات حاکم بر مجازات این جرم اعم از میزان و درجه مجازات تعزیری، نهادهای ارفاقی، مرور زمان و آثار مترتب بر آن به طور دقیق مورد بررسی قرار گرفته است. در بخش پایانی آثار عملی سوءاستفاده از چک سفیدامضاء در حوزه اجرای اسناد تجاری و به ویژه نهاد دستور عدم پرداخت به بانک محال علیه تحلیل شده و حقوق و تکالیف صادرکننده، دارنده و بانک در پرتو ماده ۱۴ قانون صدور چک تبیین گردیده است. یافته های مقاله نشان می دهد که تفسیر مضیق از مفهوم سوءاستفاده و توجه به عنصر اعتماد نقش اساسی در جلوگیری از توسعه بی ضابطه مسئولیت کیفری و حفظ تعادل میان امنیت معاملات و حمایت از حقوق اشخاص دارد.

کلیدواژه ها:

چک سفیدامضاء ، قانون مجازات اسلامی ، سوءاستفاده از سفید امضاء ، دستور عدم پرداخت