انکار اراده آزاد در اندیشه اسپینوزا

در این مقاله در پی آن هستیم به بررسی جامعی از مفهوم اراده آزاد و انکار آن و چگونگی مواجهه اسپینوزا با مفهوم آزادی، با تاکید بر رساله اخلاق بپردازیم و در ادامه گزارشی میان رشته ای از تاثیرات و بازخوردها از سوی دیگر رشته های علوم انسانی به دست دهیم. اسپینوزا با رد نظر بسیاری از پیشینیان خود و باورهای سنتی درباره آزادی و اختیار انسان، اراده را توهمی می داند که از ناآگاهی انسان به علل رفتار خود ناشی می شود. در نظام وحدت گرای اسپینوزا هر چیزی از جمله فکر و بدن تابع علیت ضروری در طبیعت هستند و انسان زمانی آزاد خواهد بود که علل تاثرات و افکار خود را بشناسد. ما در مقاله حاضر در پی آن هستیم که با تحلیل هستی شناسی و روانشناسی اسپینوزا به بررسی پیامدهای اخلاقی، روانی و اجتماعی این نگرش بپردازیم و به طور اجمالی آن را با دیدگاه فیلسوفانی همچون دکارت، شوپنهاور و همچنین مکتب های فلسفه اسلامی و اگزیستانسیالیسم به ویژه ملاصدرا و سارتر مقایسه کنیم. همچنین قصد داریم خوانش های معاصر از اسپینوزا را با کاربردهای آنها در دیدگاه های روان درمانی، فلسفه ذهن، جامعه شناسی و حقوق ترمیمی بررسی کرده و ارتباط مفهوم اختیار، آزادی و تاثیر انکار آن را در این موارد بررسی کنیم. در پایان با تاملی شخصی در اندیشه اسپینوزا تلاش خواهم کرد به نقد نظر اسپینوزا و تاثیرات آن بپردازم.

کلیدواژه ها:

اسپینوزا ، اراده آزاد ، علیت ، ضرورت طبیعی ، آزادی عقلانی ، فلسفه اخلاق ، جوهر واحد