واکاوی نظام مند پیوند رهبری خدمتگزار و شایستگی کارکنان در آموزش عالی: ارائه مدل مفهومی و شناسایی شکافهای پژوهشی

هدف محیط های آموزش عالی به عنوان سازمان هایی دانش بنیان نیازمند شایستگی های فراتر از دانش فنی هستند. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نظام مند ادبیات نظری و تجربی پیرامون پیوند رهبری خدمتگزار و شایستگی کارکنان در آموزش عالی، ارائه یک چارچوب مفهومی منسجم و شناسایی شکاف های تحقیقاتی موجود جهت جهت دهی به پژوهش های آتی انجام شده است. روش شناسی: این مطالعه از نوع مروری تحلیلی است که با رویکردی ساختاریافته مبانی نظری و پیشینه های پژوهشی مرتبط را در بازه زمانی ۱۹۷۰ (خاستگاه نظری رابرت گرین لیف) تا ۲۰۲۵ مورد بررسی قرار داده است. داده ها از طریق جستجوی کلیدواژگانی در پایگاه های معتبر داخلی (SID، Magiran) و بین المللی (Scopus, Google Scholar, ScienceDirect) استخراج و با استفاده از روش سنتز نظری و تحلیل محتوا دسته بندی و تفسیر شدند. یافته ها: نتایج سنتز پیشینه ها نشان داد که رهبری خدمتگزار از دو مسیر بر توسعه شایستگی ها اثر می گذارد: (۱) مسیر مستقیم از طریق تعهد به رشد افراد و مربیگری که منجر به ارتقای مهارت های آشکار می شود؛ (۲) مسیر غیرمستقیم از طریق ایجاد امنیت روانی، توانمندسازی و تقویت سرمایه روانشناختی که لایه های پنهان کوه یخ شایستگی (انگیزه ها و صفات) در مدل اسپنسر را متحول می سازد. همچنین بررسی مطالعات جدید (۲۰۲۱-۲۰۲۵) حاکی از آن است که ابعاد بومی رهبری خدمتگزار نظیر نگاه وکالتی و معنویت با فرهنگ سازمانی دانشگاه های ایران سازگاری بالایی داشته و محرک اصلی تاب آوری سازمانی و عملکرد برتر اعضای هیئت علمی است. نتیجه گیری: این مطالعه نتیجه می گیرد که رهبری خدمتگزار در آموزش عالی نه تنها یک فضیلت اخلاقی، بلکه یک راهبرد استراتژیک برای شکوفایی شایستگی های متمایز کننده نخبگان است. شکاف تحقیقاتی شناسایی شده نشان دهنده فقدان الگوهای بومی و یکپارچه ای است که ارتباط مستقیم این سبک رهبری را با خوشه های پنجگانه شایستگی فنی، رفتاری و مدیریتی در دانشگاه های ایران تبیین و اعتبارسنجی نماید.

کلیدواژه ها:

رهبری خدمتگزار ، شایستگی ، کارکنان آموزش ، عالی مدل ، اسپنسر ، توانمندسازی ، توسعه منابع انسانی