تولید یک سامانه زیست پایه به منظور کنترل رسیدگی موز با استفاده توام از پوشش زیستی و پد جاذب گاز اتیلن مبتنی بر بیوچار

محصولات کشاورزی تازه برداشت شده، از میزان رطوبت بالایی برخوردار هستند و با قرارگیری در محیط نامناسب، دچار تغییراتی در رنگ، شکل، طعم و خواص خود می شوند و حتی در صورت آلودگی به عوامل بیماری زا ممکن است باعث بروز بیماری در مصرف کنندگان شوند. این تغییرات باعث کاهش ارزش محصولات می شود. استفاده از تیمارهای شیمیایی مصنوعی برای جلوگیری از هدر رفت پس از برداشت میوه ها، عاملی مهم در کاهش عمر انبارداری میوه ها محسوب می شوند ولی اثرات زیان باری برای سلامت و محیط زیست به دنبال دارد. عمده ترین دلیل فاسد شدن میوه ها، قرار گرفتن در معرض گاز اتیلن (C۲H۴) است که توسط میوه هایی که زیاد رسیده شده اند، تولید می شود. تحقیقات نشان می دهند لایه نازکی از عصاره گیاهان در اطراف میوه ها، می تواند در حفظ تازگی و کیفیت میوه ها و همچنین کنترل قارچ ها نقش مهمی ایفا کند و به عنوان سدی در برابر ورود و خروج مواد، انتقال اجزا و افزودنی ها و جلوگیری از رشد میکرو ارگانیسم ها در سطح میوه ها و نیز حفاظت مکانیکی آن ها مورد استفاده قرار گیرد. عصاره ی برخی گیاهان دارای فعالیت های زیستی ضد باکتری، ضد ویروسی، آنتی اکسیدانی، ضد التهابی و ضد قارچی است؛ از این رو جهت حفظ کیفیت محصولات کشاورزی، از این عصاره ها به تنهایی و یا در ترکیب با سایر تیمارهای پس از برداشت استفاده شده است. نتایج نشان داده اند که استفاده از این پوشش ها هیچ گونه آسیبی به سلامت انسان وارد نمی کند و می تواند به عنوان مانعی برای جلوگیری از تبادل رطوبت، اکسیژن و دیگر گازها عمل کند؛ بنابراین از دست دادن آب، تنفس و سرعت واکنش اکسیداسیون را کاهش داده و عمر مفید محصول را افزایش می دهد. در این پژوهش به منظور جذب گاز اتیلن موجود در اطراف میوه موز و کاهش زمان رسیدگی آن، اقدام به ساخت نوعی پد جاذب گاز اتیلن با استفاده از بیوچار درخت سپیدار، پوست میوه نارگیل و انار شد که همراه با پوشش زیستی محافظتی موسیلاژ دانه چیا و ژل آلوئه ورا مورد استفاده قرار گرفت. ۲۰ عدد موز نارس سبز در ۴ گروه ۵ عددی تقسیم و در ظرف های حاوی سیب، همراه یا بدون پوشش زیستی، همراه یا بدون بیوچار، مجاور شدند. موزها به مدت ۱۶ روز در یخچال نگه داری شدند و در روزهای ۱، ۴، ۸، ۱۲ و ۱۶ از هر کدام از گروه ها، یک موز به صورت تصادفی انتخاب و از نظر وزن، مقدار ماده جامد (قند محلول)، طعم، سرعت رسیدگی، تغییر رنگ پوست و مدت ماندگاری، مورد ارزیابی قرار گرفتند. مقایسه نتایج نشان داد که گروه شاهد سریع ترین روند رسیدگی را داشت، در حالی که استفاده از پوشش زیستی موسیلاژ دانه چیا و ژل آلوئه ورا و زغال زیستی موجب بیشترین کاهش سرعت رسیدگی موزها شد. در واقع موزهای گروه ۲ توانستند مدت زمان بیشتری کیفیت خود را حفظ کنند و دیرتر به مرحله رسیدگی کامل برسند. پوشش زیستی با ایجاد یک لایه محافظ بر روی سطح میوه، تبادل گازها و رطوبت را کاهش داد و زغال زیستی نیز با جذب بخشی از گاز اتیلن موجود در محیط، اثر هورمون رسیدگی را کم کرد. بنا براین به باغداران و انبارداران توصیه می شود از این ترکیب پوشش زیستی محافظ همراه با بیوچار (زغال زیستی)، به عنوان روشی موثر، طبیعی، ایمن و مقرون به صرفه برای افزایش ماندگاری و کاهش سرعت رسیدگی موز در صنایع پس از برداشت این میوه استفاده کنند. این روش نه تنها می تواند ضایعات پس از برداشت را کاهش دهد، بلکه کیفیت تغذیه ای و بازار پسندی محصول را نیز به طور معنی داری بهبود می بخشد.