مروری بر الگوهای مدیریت ریسک مالی در پروژه های مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) شهری در بستر اقتصاد

پروژه های مشارکت عمومی–خصوصی (Public–Private Partnership: PPP) در دهه های اخیر به عنوان یکی از مهم ترین سازوکارهای تامین مالی، طراحی، اجرا و بهره برداری از زیرساخت های شهری مورد توجه دولت ها و مدیریت های محلی قرار گرفته اند. محدودیت منابع مالی عمومی، افزایش نیاز به توسعه زیرساخت های شهری، رشد پیچیدگی پروژه ها و ضرورت ارتقای کارایی در ارائه خدمات عمومی، سبب شده است که الگوی PPP به عنوان یک راهکار اقتصادی و نهادی در بسیاری از کشورها گسترش یابد. با این حال، موفقیت این پروژه ها تا حد زیادی به نحوه شناسایی، تخصیص و مدیریت ریسک های مالی وابسته است؛ زیرا ریسک های مالی از جمله ریسک تامین مالی، ریسک درآمد، ریسک تورم، ریسک نرخ بهره، ریسک نوسانات ارزی و ریسک بازپرداخت سرمایه می توانند پایداری اقتصادی پروژه و منافع طرفین قرارداد را تحت تاثیر قرار دهند. هدف این مقاله، ارائه یک مرور نظام مند و تحلیلی از الگوهای مدیریت ریسک مالی در پروژه های مشارکت عمومی–خصوصی شهری در بستر اقتصاد است. در این راستا، مقاله با تکیه بر ادبیات داخلی و خارجی، ابتدا مبانی نظری PPP و جایگاه آن در توسعه زیرساخت های شهری را بررسی می کند، سپس ماهیت و ابعاد ریسک مالی در این پروژه ها را تبیین کرده و در ادامه، مهم ترین الگوها، چارچوب ها و ابزارهای مدیریت ریسک مالی را مرور می نماید. یافته های مروری نشان می دهد که مدیریت موثر ریسک مالی در پروژه های PPP مستلزم توزیع بهینه ریسک میان بخش عمومی و خصوصی، طراحی قراردادهای منعطف، بهره گیری از ابزارهای مالی متنوع، وجود چارچوب های قانونی شفاف و تقویت نهادهای نظارتی و مالی است. همچنین، تجارب بین المللی و داخلی حاکی از آن است که ناکارآمدی نهادی، ضعف ساختارهای قراردادی و بی ثباتی اقتصادی از مهم ترین موانع مدیریت ریسک مالی در پروژه های شهری به شمار می روند. در مجموع، توسعه الگوهای بومی مدیریت ریسک مالی و انطباق آن ها با شرایط اقتصادی و نهادی شهرها می تواند به افزایش موفقیت پروژه های PPP و بهبود حکمرانی اقتصادی شهری منجر شود.

کلیدواژه ها:

مشارکت عمومی-خصوصی ، مدیریت ریسک مالی ، پروژه های شهری ، تامین مالی زیرساخت ، اقتصاد شهری