تحلیل عوامل موثر بر نظارت پیمانکاران با رویکرد پیمایشی (مطالعه موردی: یک سازمان بزرگ اجرایی)

زمینه و هدف: در اکوسیستم نوین مدیریت پروژه، برون سپاری به عنوان یک راهبرد کلیدی برای چابک سازی و تمرکز بر شایستگی های محوری سازمان ها تبدیل شده است. با این حال، فقدان یک نظام حکمرانی کارآمد بر پیمانکاران، پیامدهای منفی گسترده ای از جمله افزایش ریسک فساد، کاهش چشمگیر کیفیت، تضاد منافع بین کارفرما و پیمانکار و نیز تحمیل هزینه های نمایندگی را به دنبال دارد. هدف پژوهش حاضر، آسیب شناسی نظام موجود حکمرانی پیمانکاران و شناسایی پیشران های حیاتی موثر بر استقرار یک نظام حکمرانی مطلوب در یک سازمان بزرگ اجرایی است. روش شناسی: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری شامل کلیه خبرگان، مدیران ارشد، مدیران پروژه و کارشناسان امور قراردادهای سازمان مورد مطالعه بوده که به دلیل محدودیت جامعه خبرگی، به روش تمام شماری (سرشماری) ۳۱ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامهمحقق ساخته با ۲۵ گویه در پنج بعد اصلی (شفافیت، پاسخگویی، تعهد مدیریت ارشد، سازوکارهای نظارتی و مقابله با فساد) بود. پایایی ابزار با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (α=۰٫۸۴) تایید گردید. داده ها پس از جمع آوری، با نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ و با بهره گیری از آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و آمار استنباطی (آزمون t تک نمونه ای با مقدار مبنا ۳) مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفتند. یافته ها: نتایج نشان داد که وضعیت کلی حکمرانی پیمانکاران در سازمان مورد مطالعه در سطح «متوسط» قرار دارد (میانگین کل = ۳٫۳۱ از ۵، انحراف معیار = ۰٫۶۰). در میان ابعاد پنج گانه، بالاترین میانگین مربوط به «تعهد مدیریت ارشد» (میانگین = ۳٫۶۸، انحراف معیار = ۰٫۶۹، سطح معناداری = ۰٫۰۰۰) و «سازوکارهای نظارتی» (میانگین = ۳٫۵۴، انحراف معیار = ۰٫۷۲، سطح معناداری = ۰٫۰۰۰) بود که هر دو به طور معناداری بالاتر از میانگین مبنا ارزیابی شدند. در مقابل، مولفه «شفافیت فرآیندها» با میانگین ۳٫۱۲ (انحراف معیار = ۰٫۸۱، سطح معناداری = ۰٫۴۱۴) تفاوت معناداری با سطح متوسط نداشت و مولفه «مقابله با فساد» با میانگین ۲٫۹۸ (انحراف معیار = ۰٫۸۸، سطح معناداری = ۰٫۹۰۰) در سطحی پایین تر از متوسط قرار داشت. این دو بعد (شفافیت و مقابله با فساد) نیازمند بهبود جدی و اولویت دار هستند. نتیجه گیری: استقرار موفق یک نظام حکمرانی کارآمد بر پیمانکاران، بیش از آنکه وابسته به ابزارهای فنی و آیین نامه های حقوقی باشد، نیازمند تغییر بنیادین در فرهنگ سازمانی، تقویت اراده مدیریت ارشد و ایجاد مکانیسم های پاسخگویی فراگیر است. یافته های پژوهش حاکی از وجود «شکاف میان اراده و اجرا» در سازمان است؛ به طوری که با وجود تعهد نسبتا مطلوب مدیریت ارشد و وجود سازوکارهای نظارتی، شفافیت فرآیندها و مقابله موثر با فساد به طور نهادینه شده تحقق نیافته است. بنابراین، پیشنهاد می شود سازمان ها از رویکرد سنتی «نظارت پس رویدادی (بازرسی محور)» به سوی الگوی «شفافیت پیشگیرانه (اطلاعات محور)» و «حکمرانی مشارکتی» حرکت کنند. استقرار سامانه های هوشمند ثبت تراکنش ها، حمایت از گزارشگران فساد (سوت زنان) و انتشار آزاد اطلاعات قراردادها به عنوان راهکارهای عملیاتی اولویت دار معرفی می شوند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی پیمانکاران ، تئوری نمایندگی ، شفافیت ، پاسخگویی ، SPSS