تبیین عصب روان شناختی نقش نماز در کاهش اضطراب اجتماعی و تقویت همبستگی جمعی

این پژوهش با هدف تبیین عصب روان شناختی نقش نماز در کاهش اضطراب اجتماعی و تقویت همبستگی جمعی انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که نماز، به ویژه در صورت آگاهانه، منظم و جمعی آن، چگونه می تواند در چارچوب سازوکارهای تنظیم هیجان، کاهش برانگیختگی اضطرابی و تقویت پیوندهای اجتماعی تحلیل شود. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی با رویکرد سنتزپژوهی است و در آن، داده های منتخب از علوم اعصاب، روان شناسی دین، نظریه تنظیم هیجان و نظریه چندشاخه ای عصب واگ با آموزه های دینی درباره نماز به صورت مفهومی و تطبیقی بررسی شده اند. یافته های تحلیلی پژوهش نشان می دهد که نماز می تواند از طریق تقویت توجه متمرکز، بازتنظیم شناختی، آرام سازی بدنی و فعال سازی نسبی نظام پاراسمپاتیک، در تعدیل پاسخ های اضطرابی نقش داشته باشد. در این چارچوب، کاهش برانگیختگی آمیگدال، افزایش کارکردهای تنظیمی قشر پیش پیشانی، بهبود نوسانات ضربان قلب و تقویت احساس ایمنی روان زیستی، به عنوان سازوکارهای احتمالی قابل طرح هستند. همچنین در بعد جمعی، نظم حرکتی، هماهنگی صوتی، هم زمانی رفتاری و تجربه مشترک معنوی در نماز جماعت می تواند زمینه ساز افزایش احساس تعلق، اعتماد اجتماعی و انسجام گروهی شود. بر این اساس، مفاهیمی مانند «سکینه» و «طمانینه» را می توان در سطح تحلیلی، با حالت های آرامش، ثبات هیجانی و آمادگی برای ارتباط اجتماعی مقایسه کرد؛ هرچند این مفاهیم دینی نباید به طور کامل به شاخص های عصب زیستی فروکاسته شوند. نتیجه پژوهش آن است که نماز، در افق دینی و عصب روان شناختی، ظرفیت آن را دارد که به مثابه الگویی معنوی برای تنظیم هیجان فردی و تقویت پیوند اجتماعی مورد تحلیل قرار گیرد؛ با این شرط که ادعاهای تجربی آن در پژوهش های میدانی و آزمایشگاهی آینده به طور مستقیم آزمون شوند. پژوهش حاضر درصدد است تا با ارائه مدلی تلفیقی، بستر مناسبی را برای انجام پژوهش های تجربی بعدی در حوزه سلامت روان بومی فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

نماز ، عصب روان شناسی ، اضطراب اجتماعی ، تنظیم هیجان ، همبستگی جمعی ، عصب واگ ، سکینه