بررسی تاثیر بهبود شفافیت سیستم بانکی از طریق کیفیت افشای اطلاعات بر شاخص رقابت پذیری بانکی با در نظر گرفتن مطالبات معوق و نقدینگی بانکی

این پژوهش با هدف بررسی تاثیر بهبود شفافیت سیستم بانکی از طریق کیفیت افشای اطلاعات بر شاخص رقابت پذیری بانکی با در نظر گرفتن نقش مطالبات معوق، نرخ بازده دارایی و نقدینگی بانکی انجام شده است. با توجه به اهمیت شفافیت اطلاعاتی در کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، بهبود تصمیم گیری سرمایه گذاران، افزایش اعتماد ذی نفعان و ارتقای کارایی نظام بانکی، بررسی رابطه میان کیفیت افشای اطلاعات و رقابت بانکی می تواند مبنایی کاربردی برای سیاست گذاران پولی، مدیران بانکی، فعالان بازار سرمایه و سرمایه گذاران فراهم کند. جامعه آماری پژوهش شامل بانک های منتخب پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ است که بر اساس معیارهایی مانند پذیرش در بورس پیش از سال ۱۳۹۰، دسترسی کامل به اطلاعات مالی، یکسان بودن پایان سال مالی و عدم توقف طولانی مدت فعالیت، تعداد ۱۴ بانک خصوصی و بورسی به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای سنجش رقابت بانکی از شاخص لرنر استفاده شده و کیفیت افشای اطلاعات نیز بر اساس شاخص های پیشنهادی بوتوسان اندازه گیری شده است. مدل پژوهش با استفاده از داده های ترکیبی و روش رگرسیون پانلی برآورد گردید. پیش از تخمین مدل، ویژگی های آماری متغیرها بررسی شد و سپس مانایی متغیرها با استفاده از آزمون ریشه واحد لوین، لین و چو مورد آزمون قرار گرفت. نتایج نشان داد که تمامی متغیرهای پژوهش در سطح مانا هستند. همچنین آزمون هم انباشتگی کائو وجود رابطه تعادلی بلندمدت میان متغیرهای مدل را تایید کرد. برای انتخاب روش مناسب تخمین، ابتدا آزمون F مقید انجام شد که نتایج آن نشان دهنده برتری مدل داده های پانلی نسبت به مدل تجمیعی بود. سپس آزمون هاسمن برای انتخاب میان اثرات ثابت و اثرات تصادفی به کار گرفته شد و نتایج، مدل اثرات ثابت را به عنوان الگوی مناسب پژوهش تایید کرد. یافته های حاصل از تخمین مدل نشان داد که کیفیت افشای اطلاعات اثر مثبت و معناداری بر رقابت بانکی دارد؛ به گونه ای که افزایش شفافیت اطلاعاتی می تواند با کاهش ابهام، افزایش پاسخ گویی، بهبود نظارت بازار و کاهش ریسک ادراک شده، زمینه ارتقای رقابت میان بانک ها را فراهم سازد. همچنین مطالبات معوق بانکی اثر منفی و معناداری بر رقابت بانکی دارد که بیانگر آن است که افزایش مطالبات غیرجاری، از طریق تضعیف کیفیت دارایی ها، افزایش ریسک اعتباری، کاهش توان تسهیلات دهی و ایجاد محدودیت در منابع بانک ها، قدرت رقابت آن ها را کاهش می دهد. نتایج همچنین نشان داد نرخ بازده دارایی اثر مثبت و معناداری بر رقابت بانکی دارد؛ زیرا بانک های سودآورتر از توان بیشتری برای جذب منابع، توسعه خدمات، مدیریت ریسک و حضور موثرتر در بازار برخوردارند. افزون بر این، نقدینگی بانکی نیز اثر مثبت و معناداری بر رقابت بانکی داشته است و نشان می دهد بانک هایی که از وضعیت نقدینگی مناسب تری برخوردارند، توان بالاتری در پاسخ گویی به تعهدات، اعطای تسهیلات، حفظ اعتماد سپرده گذاران و رقابت با سایر بانک ها دارند. در مجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که ارتقای کیفیت افشای اطلاعات و افزایش شفافیت در نظام بانکی می تواند یکی از ابزارهای موثر برای بهبود رقابت پذیری بانک ها باشد؛ با این حال، تحقق این هدف نیازمند کنترل مطالبات معوق، مدیریت ریسک نقدینگی، بهبود کیفیت دارایی ها، تقویت نظارت بانک مرکزی، اصلاح ساختارهای حاکمیت شرکتی و کاهش مداخلات ناکارآمد در نظام بانکی است. بنابراین پیشنهاد می شود سیاست گذاران پولی و نهادهای ناظر با الزام بانک ها به افشای دقیق، به موقع و قابل اتکای اطلاعات مالی و غیرمالی، زمینه کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و افزایش انضباط بازار را فراهم کنند. همچنین بانک ها باید با بهبود سازوکارهای اعتبارسنجی، مدیریت مطالبات غیرجاری، تقویت سرمایه نظارتی و ارتقای مدیریت نقدینگی، شرایط لازم برای حضور پایدارتر و رقابتی تر در بازار پولی و مالی کشور را ایجاد نمایند.

کلیدواژه ها:

شفافیت بانکی ، کیفیت افشای اطلاعات ، رقابت پذیری بانکی ، مطالبات معوق ، نقدینگی بانکی ، نرخ بازده دارایی