نقش ساحت ادراکی نفس در تحقق عمل اخلاقی با تاکید بر نسبت عقل نظری و عملی در الهیات

این مقاله با هدف تبیین نسبت میان ساحت های سه گانه نفس ادراکی، گرایشی و ارادی و تحقق عمل اخلاقی به روش تحلیل فلسفی و بازخوانی انتقادی آرای ابن سینا، مصباح یزدی، طباطبائی و ملاصدرا نشان می دهد که خاستگاه فضایل و رذایل اخلاقی، پیش از هر چیز در ساحت ادراکی نفس قرار دارد و «خلق» و «ملکات اخلاقی» در قلمرو شناخت و عقلانیت صورت بندی وجودی خود را می یابند. این مقاله با تفکیک دلیل انگیزشی از «التزام» عملی ثابت می کند که ساحت ادراکی نه تنها مقدم زمانی، بلکه مقدم رتبی و علی تحقق عمل اخلاقی است و عقل نظری و عملی هر دو در خدمت همین ساحت عمل می کنند. یافته اصلی مقاله آن است که اخلاق پیش از آنکه به رفتار یا احساس مربوط باشد به نحوه دیدن جهان و نوع شناخت انسان از خود و غایت خویش بازمی گردد و هرگونه تغییر اخلاقی پایدار جز از رهگذر تعمیق معرفت و بازسازی بنیادین ساحت ادراکی میسر نیست. از این رو، عمل اخلاقی تجلی بیرونی عقلانیت درونی انسان است و هر چه این عقلانیت عمیق تر و متعالی تر باشد فعل اخلاقی، ناب تر، پایدارتر و شایسته تر خواهد بود.

کلیدواژه ها:

ساحت ، ادراکی ، عقل نظری و عملی ، عمل اخلاقی ، خلق و ملکات نفسانی ، حکمت