ابزار انگاری کودکان در اقتصاد توجه نقدی اخلاقی-فقهی بر نمایش تجاری والدگری

گسترش شبکه های اجتماعی و استقرار منطق اقتصاد توجه در زیست مجازی زمینه ساز ظهور پدیده ای شده است که در آن، بازنمایی همیشگی زندگی خصوصی کودکان به ابزاری برای تولید محتوا، جلب مخاطب و کسب درآمد تبدیل می شود. در این فرآیند، کودک از جایگاه کودکی دارای کرامت و حقوق بنیادین به سوژه ای رسانه ای و دارایی محتوایی تنزل می یابد. پژوهش حاضر با هدف نقد اخلاقی و فقهی ابزارانگاری کودکان در اقتصاد توجه و تبیین مرز میان والدگری و کارفرمایی در فضای مجازی با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه تحلیل اسنادی انجام شده است. داده های پژوهش از منابع کتابخانه ای شامل آثار فقهی، اخلاقی حقوقی و مطالعات مرتبط با رسانه و حقوق کودک، گردآوری و با رویکرد استدلالی تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اقتصادی سازی حریم خصوصی کودک با اصل کرامت ذاتی، انسان، قاعده فقهی لاضرر، اصل مصلحت عالیه طفل و حدود مشروع ولایت والدین ناسازگار است. همچنین، تبدیل نقش والد از سرپرست و امین مصلحت مدار به فعال اقتصادی بهره بردار نوعی عدول از فلسفه تربیتی و حمایتی ولایت محسوب می شود. بر این اساس پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که هرگونه بهره برداری رسانه ای و اقتصادی از کودک که متضمن نقض حریم خصوصی، ورود ضرر یا تعارض با مصلحت او باشد از منظر اخلاق و فقه اسلامی فاقد مشروعیت است. در پایان، راهکارهایی در سطوح فرهنگی، تقنینی و نهادی برای صیانت از حقوق کودکان در زیست مجازی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

اقتصاد توجه ، ابزار انگاری ، کودک ، شرنتینگ ، حقوق کودک ، حریم خصوصی ، دیجیتال