سیمای خودانگاره قرآن در آیات پایانی سوره های قرآن بر اساس تفسیر المیزان (بررسی و سنخ شناسی برحسب تناسب آیات و مخاطب های اجتماعی)

خواتیم السور به معنای آیه یا آیات پایانی سوره های قرآن کریم و از مباحث فرعی علوم قرآنی و از فروعات بحث علم مناسبات قرآن کریم است. پایان سوره ها مانند آغاز آنها از حسن و زیبایی بی نظیر برخوردار است. دانشمندان علوم بلاغت یکی از وجوه بلاغت کلام را زیبایی پایان آن دانسته اند. پایان همه سوره ها در نزد علمای بلاغت، مانند آغاز آنها در نهایت کیفیت و کمال است. با بهترین فصاحت و بلاغت و ماهرانه ترین بیان، به طرق مختلف، آن طور که شایسته یک نتیجه گیری حکیمانه بودن است به پایان می رسد. «خودانگاره قرآن»، یعنی گفتمان قرآن درباره خودش، به منزله یکی از ویژگی های اصلی و اساسی متن قرآن است که طی دو دهه اخیر به یکی از کانون ها و گرایش های نوین در مطالعات قرآنی هزاره سوم تبدیل شده است. معتبرترین، مهم ترین و ارزشمندترین روش شناخت، قرآن از طریق خود قرآن بوده است. قرآن کریم در یک فراخوان عمومی، جن و انس را به مطالعه و فهم خود دعوت کرده و خود را شناخت پذیر و قابل فهم معرفی می نماید. آیات پایانی سوره های قرآن حاوی معارف بلند و ارجمند قرآنی است که بخش قابل توجه ای از آن آیات مربوط به معرفی و شناخت قرآن اختصاص داشته اند. سیمای خودانگاره قرآن در آیات پایانی سوره های قرآن به منزله یکی از وجوه عظمت قرآن محسوب شده است. بر این اساس هدف پژوهش حاضر بررسی این مهم خواهد بود. نتایج پژوهش پس از مرور منابع پیشین و تکمیل آنها، بیانگر ۳۲ سوره (شامل ۵۰ آیه) در این خصوص بوده است. تحقیق دریافت که ۲۸ درصد آیات پایانی سوره های قرآن حاوی موضوع قرآن شناسی بوده اند. محتوای آیات مذکور بر اساس تفسیر المیزان بررسی شده و نتایج نهایی شامل ۱۵ عنوان درباره سیمای خودانگاره قرآن در آیات پایانی سوره های قرآن عبارتند از: خداوند به منزله فرستنده قرآن (۱۰ آیه)، پیامبر (ص) به منزله گیرنده قرآن (۹ آیه)، نام های قرآن (۴ عنوان) و تعبیر قرآن در ۷ آیه، صفات قرآن (۱۲ عنوان)، جامعیت قرآن (۹ آیه)، ماهیت قرآن، اهداف قرآن، چهار نسبت پیامبر (ص)، انسان، مسلمانان و کافران با قرآن، آیات مشابه، تبیین ماهیت دو واکنش در قبال قرآن، بیان سوگند قرآنی و امثال قرآنی به منزله دو روش بیان خودانگاره قرآن. نهایت آنکه پژوهش دریافت که آیات پایانی ۳۲ سوره قرآن حاوی مجموعه کامل آموزه ها، تعالیم و معارف قرآنی و همچنین ارائه دهنده تصویری روشن، متنوع و جامع در حوزه خودانگاره قرآن بر اساس چهار مخاطب اجتماعی بوده اند.

کلیدواژه ها:

خودانگاره ، قرآن ، آیات پایانی سوره های ، قرآن علامه طباطبایی ، تفسیر المیزان