سمیت بهره برداری و در پرتو حقوق بین الملل با تاکید بر قانون آرتمیس

با توسعه پرشتاب فعالیت های فضایی دولتها و بازیگران خصوصی فضای ماورای جو از حوزه ای صرفا علمی و نمادین به عرصه ای راهبردی اقتصادی و حقوقی بدل شده است. در این میان ایده بهره برداری از منابع فضایی، استقرار پایگاه های دائمی بر ماه و ماموریت های چندملیتی در قالب برنامه آرتمیس بار دیگر مسئله استعمار را در سطحی نوین مطرح ساخته است؛ استعمار نه به معنای اشغال سرزمینی کلاسیک بلکه به مثابه شکل گیری الگوهای نابرابر دسترسی، کنترل، انباشت منافع و انحصار تکنولوژیک بر منابع مشترک بشری. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی توصیفی و با تکیه بر اسناد حقوق بین الملل، به بررسی چالش های حقوقی حاکمیت، بهره برداری از منابع فضایی و عدالت بین نسلی می پردازد و جایگاه قانون آرتمیس را در نسبت با معاهدات اصلی حقوق فضا ارزیابی می کند. یافته ها نشان می دهد که هر چند قانون آرتمیس و اصول وابسته به آن می توانند چارچوبی عملی برای همکاری فضایی ایجاد کنند اما از منظر حقوق بین الملل، به ویژه با توجه به اصل عدم تملک ملی، اصل استفاده صلح آمیز و ایده میراث مشترک بشریت، این قانون واجد ابهاماتی است که می تواند به بازتولید نابرابری و شکل گیری نوعی استعمار حقوقی اقتصادی جدید منجر شود. در نتیجه برای تضمین عدالت بین نسلی و جلوگیری از انحصار منابع فضایی نیازمند تقویت رژیم های چندجانبه، تدوین قواعد روشن درباره بهره برداری و ایجاد سازوکارهای توزیع عادلانه منافع هستیم.

کلیدواژه ها:

حقوق فضا ، استعمار جدید ، قانون آرتمیس ، عدالت بین نسلی ، منابع فضایی ، حقوق بین الملل ، میراث مشترک بشریت