هجرت به مثابه رخداد تمدن ساز در تاریخ ادیان الهی تحلیل تطبیقی سیره نبوی و حرکت حضرت موسی(ع) در مطالعات تمدن اسلامی

هجرت، به عنوان یکی از کانون های محوری در تاریخ ادیان ابراهیمی در سطحی عمیق تر از یک جابه جایی صرف، دارای کارکرد تمدن ساز بوده و به عنوان سازوکار الهی در تاسیس نظم نوین دینی عمل کرده است. این پژوهش با اتکا بر نظریه تمدن سازی مبتنی بر وحی به تحلیل تطبیقی هجرت پیامبر اسلام(ص) از مکه به مدینه و هجرت حضرت موسی(ع) از مصر به سرزمین موعود می پردازد. هدف اصلی تبیین منطق هجرت به عنوان راهبرد الهی در گذار از ساختارهای جاهلی به سوی بنای جوامع توحیدی و تمدن های دینی است. روش تحقیق حاضر، توصیفی - تحلیلی بوده و با استناد به منابع معتبر قرآنی، روایی تفسیری و تاریخی، ضمن بررسی پیشینه های مرتبط به واکاوی عناصر مشترک و متمایز در دو تجربه هجرت پیامبران می پردازد. یافته ها نشان داد که هر دو هجرت، علی رغم تفاوت های تاریخی و فرهنگی در راستای اقدام بنیادین الهی برای رهایی از ظلم، تاسیس امت واحد و پی ریزی تمدنی بر مدار شریعت صورت پذیرفتند؛ در این میان نقش رهبری کاریزماتیک، پیوند ایمانی و اجتماعی مهاجران و تدوین قوانین راهگشا از عوامل کلیدی موفقیت هر دو هجرت در راستای اهداف تمدنی محسوب می شوند. این مقاله با برجسته سازی مفهوم هجرت به مثابه یک رخداد تمدن ساز در صدد ارائه تفسیری نوین از نسبت دین و تمدن در سنت پیامبران است.

کلیدواژه ها:

هجرت ، ادیان الهی ، تحلیل تطبیقی ، سیره نبوی ، حضرت موسی(ع)