تکلیف قاضی به ایجاد صلح در نظام دادرسی مدنی ایران؛ واکاوی تطبیقی با قاعده فقهی «الصلح خیر» و «الجمع بین الحقین»

تحقق عدالت قضایی لزوما از معبر صدور حکم عبور نمی کند بلکه صلح و سازش به عنوان غایت دادرسی مطلوب، نقشی کلیدی در فصل خصومت پایدار ایفا می نماید. پژوهش حاضر با هدف تبیین ماهیت وظیفه قاضی در ترغیب طرفین به سازش و واکاوی مبانی فقهی آن در آیین دادرسی مدنی انجام شده است. ضرورت این تحقیق از آنجا ناشی می شود که رویکرد فعلی در محاکم، اغلب متمایل به صدور حکم است و صلح جنبه ای تشریفاتی پیدا کرده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با تطبیق نصوص قانونی بر قواعد فقهی به این یافته دست یافت که قاعده الصلح خیر نه یک توصیه اخلاقی بلکه یک راهبرد قضایی برای صیانت از روابط اجتماعی است؛ همچنین قاعده الجمع بین الحقین به عنوان مبنایی برای تعدیل خواسته و اقناع طرفین تکلیف قاضی را از یک ناظر بی تفاوت به یک مصلح فعال تغییر می دهد. نتایج نشان می دهد که نظام دادرسی ایران ظرفیت های نهفته ای برای الزام آور ساختن «تلاش برای صلح» دارد که فعال سازی آنها می تواند منجر به کاهش اطاله دادرسی و افزایش قطعیت اجرای احکام گردد. این نوشتار اثبات می کند که صلح در فرآیند دادرسی مقدم بر حکم و دارای اصالت شرعی و قانونی است.

کلیدواژه ها:

صلح و سازش ، قاضی مصلح ، آیین دادرسی مدنی ، قاعده الصلح خیر ، الجمع بین الحقین