بررسی تطبیقی آیه ۴۶ سوره غافر از نظر فریقین

مطالعات تطبیقی در تفسیر قرآن به ویژه در آیات مرتبط با معاد و حیات پس از مرگ از جایگاه ویژه ای در میان مفسران فریقین برخوردار است. آیه ی ۴۶ سوره ی غافر با تعابیری چون «یعرضون علیها غدوا وعشیا» و «ادخلوا آل فرعون اشد العذاب» از روشن ترین آیات درباره ی عذاب برزخی به شمار می رود و سبب بروز دیدگاه های متفاوت میان مفسران شیعه و اهل سنت گردیده است. پژوهش حاضر با رویکرد تطبیقی به بررسی آرای مفسران فریقین در تبیین این آیه می پردازد. بر اساس یافته ها مفسران شیعه همچون علامه طباطبایی، طبرسی و آیت الله مکارم شیرازی با تکیه بر قراین لفظی و روایات اهل بیت (ع)، آیه را ناظر به تحقق عذاب در عالم برزخ دانسته اند و میان دو مرحله ی «عرضه بر آتش پیش از قیامت و ادخال در آتش در قیامت» تفکیک قائل شده اند. در مقابل مفسران اهل سنت مانند طبری نیز با استناد به روایات تابعین به وجود عذاب پیش از قیامت اذعان کرده اما آن را بیشتر ناظر به عذاب ارواح دانسته اند. تعبیر «یعرضون علیها» از جمله بخش های شبهه برانگیز آیه است که سبب اختلاف نظر درباره ی ماهیت عذاب (عرضه شدن بر آتش یا ورود در آن) و زمان تحقق آن (برزخ یا قیامت) شده است. بررسی تطبیقی تفاسیر فریقین نشان می دهد که آیه به روشنی دلالت بر وجود عذاب برزخی و استمرار آن تا روز قیامت دارد. نتایج نشان می دهد که هر دو دیدگاه بر وجود نوعی حیات پس از مرگ و تحقق جزا در فاصله ی مرگ تا قیامت اتفاق نظر دارند؛ هرچند در تحلیل ماهیت این عذاب و ارتباط آن با بدن و روح اختلافاتی دیده می شود. از رهگذر این تطبیق روشن می گردد که آیه ی ۴۶ سوره ی غافر از محکم ترین مستندات قرآنی بر وجود عالم برزخ و استمرار نتایج اعمال انسان در دو ساحت «برزخ» و «قیامت» است.

کلیدواژه ها:

آیه ۴۶ سوره غافر ، آل فرعون ، برزخ ، عذاب ، فریقین ، تفسیر تطبیقی