شناختی از شهر اصفهان در آئینه شعر و ادب - نظر مورخان و شاعران

شهرها صرفا ساختارهای کالبدی و فضایی نیستند بلکه نظام هایی پیچیده از معنا، حافظه جمعی و هویت فرهنگی اند که در بستر تاریخ و ادبیات به طور مداوم بازتولید و بازنمایی می شوند. در این میان اصفهان به عنوان یکی از مهم ترین شهرهای تاریخی ایران جایگاهی ممتاز در متون تاریخی، سفرنامه ها و به ویژه شعر فارسی دارد. این شهر نه تنها در دوره صفوی به اوج شکوفایی سیاسی و معماری رسید بلکه در لایه های ادبی نیز به نماد «زیبایی»، «نظم»، «شکوه» و «ایرانیت» فرهنگی تبدیل شد. این مقاله با رویکردی میان رشته ای و با بهره گیری از نظریه های مطالعات شهری، نشانه شناسی فرهنگی و نقد ادبی، به تحلیل بازنمایی اصفهان در متون تاریخی و شعر فارسی می پردازد. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل کیفی متن و خوانش هرمنوتیکی منابع ادبی و تاریخی است. تمرکز اصلی بر بررسی استعاره های مسلط شهری مانند «نصف جهان»، «شهر بدن» و «شهر بهشت» و همچنین پیوند میان معماری صفوی و ساختارهای استعاری در شعر فارسی است. یافته های پژوهش نشان می دهد اصفهان در گذر زمان از یک شهر تاریخی به یک متن فرهنگی چندلایه تبدیل شده است؛ متنی که در آن ادبیات، معماری، تاریخ و حافظه جمعی به طور همزمان در تولید معنا نقش دارند. این شهر در شعر فارسی از یک مکان جغرافیایی به یک «امر اسطوره ای زیباشناختی» ارتقا یافته و در متون تاریخی به عنوان نمونه ای از نظم شهری و شکوه تمدنی بازنمایی شده است.

کلیدواژه ها:

اصفهان ، شعر فارسی ، هویت شهری ، نشانه شناسی ، فضا ، معماری صفوی ، نصف جهان ، مطالعات شهری