شهر ۱۵ دقیقه ای به مثابه چارچوبی نوین برای برنامه ریزی شهری پایدار سلامت و عدالت فضایی

شهر ۱۵ دقیقه ای الگویی نوظهور در برنامه ریزی شهری است که از سال ۲۰۱۶ و به ویژه در دوران پساکرونا با اقبال گسترده ای میان پژوهشگران و سیاستگذاران شهری روبرو شده است. این الگو با تکیه بر فلسفه زمان محوری شهر می کوشد تا با نزدیک سازی کارکردهای روزمره به محل سکونت شهروندان وابستگی به خودرو را کاهش داده و کیفیت زندگی پایدار و عدالت فضایی را ارتقا بخشد. هدف پژوهش حاضر تبیین مبانی نظری، اصول بنیادین، دستاوردهای پایداری و چالش های تحقق پذیری شهر ۱۵ دقیقه ای از رهگذر مرور تحلیلی مجموعه ای منتخب از مطالعات داخلی و خارجی است. یافته ها نشان می دهد که این الگو بر ارکانی همچون مجاورت، تراکم، تنوع، دیجیتالی شدن، طراحی در مقیاس انسانی، انعطاف پذیری و اتصال پذیری استوار است و می تواند به ابعاد سه گانه پایداری، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی کمک کند. در عین حال، انتقادهایی نظیر جبرگرایی، کالبدی، بی توجهی به تفاوت های رفتاری گروه های اجتماعی گوناگون، ابهام در مقیاس و دشواری اجرا در شهرهای پراکنده و خودرومحور بر آن وارد است. بررسی شواهد تجربی نیز حاکی از آن است که میزان دسترسی پیاده میان گروه های جمعیتی و در زمان های مختلف شبانه روز و فصول سال تفاوت معناداری دارد و نادیده گرفتن این تنوع می تواند نابرابری های اجتماعی و فضایی موجود را تشدید کند. در بستر ایران پژوهش ها عمدتا ماهیت مفهومی و فراتحلیلی داشته و کاربست عملی این الگو هنوز در مراحل آغازین قرار دارد.

کلیدواژه ها:

شهر ۱۵ دقیقه ای ، برنامه ریزی شهری پایدار ، دسترسی پیاده ، عدالت فضایی ، زمان محوری شهر ، سلامت شهری