ارزیابی اثرات توسعه شهری بر محیط زیست مروری بر مطالعات و رویکردهای موجود

رشد شتابان شهرنشینی و توسعه فیزیکی شهرها در دهه های اخیر اگرچه زمینه ساز توسعه اقتصادی، اجتماعی و بهبود زیرساخت های شهری شده است اما پیامدهای گسترده ای بر محیط زیست به همراه داشته است. تغییر کاربری اراضی، افزایش آلودگی هوا و آب، کاهش تنوع زیستی، افزایش مصرف انرژی و تشدید اثرات تغییرات اقلیمی از جمله مهم ترین آثار ناشی از توسعه شهری محسوب می شوند. از این رو ارزیابی اثرات زیست محیطی به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای برنامه ریزی و مدیریت شهری نقش مهمی در شناسایی، پیش بینی و کاهش پیامدهای منفی توسعه ایفا می کند. پژوهش حاضر با رویکرد مروری و بر پایه بررسی و تحلیل مطالعات داخلی و بین المللی به تبیین مفاهیم توسعه شهری، محیط زیست شهری، توسعه پایدار شهری و ارزیابی اثرات زیست محیطی پرداخته و مهم ترین اثرات توسعه شهری بر مولفه های مختلف محیط زیست را مورد بررسی قرار می دهد. همچنین روش ها و ابزارهای رایج ارزیابی اثرات زیست محیطی شامل GIS، EIA، سنجش از دور، ارزیابی چرخه حیات و مدل های تصمیم گیری چند معیاره مرور و تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که توسعه شهری بدون توجه به ظرفیت های اکولوژیکی محیط می تواند پایداری شهری را با چالش مواجه سازد، در حالی که بهره گیری از رویکردهای یکپارچه و ابزارهای نوین ارزیابی می تواند زمینه تحقق توسعه پایدار شهری را فراهم کند. در پایان مهم ترین چالش ها، شکاف های پژوهشی و پیشنهادهای سیاستی و پژوهشی برای بهبود فرآیند ارزیابی اثرات توسعه شهری بر محیط زیست ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

توسعه شهری ، محیط زیست شهری ، ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) ، توسعه پایدار شهری ، شهرنشینی ، پایداری محیط زیست