ارزیابی عوامل موثر بر فرسایش خاک و تولید رسوب در حوزه آبخیز رزکوه بافت با استفاده از مدل PSIAC

فرسایش خاک و تولید رسوب از مهمترین عوامل تخریب منابع طبیعی و کاهش بهره وری اراضی در مناطق خشک و نیمه خشک به شمار می روند. شناخت عوامل موثر بر فرسایش و برآورد میزان رسوب دهی حوزه های آبخیز، نقش مهمی در برنامه ریزی و اجرای طرح های آبخیزداری دارد. هدف از این پژوهش ارزیابی عوامل موثر بر فرسایش خاک و برآورد میزان تولید رسوب در حوزه آبخیز رزکوه بافت با استفاده از مدل PSIAC بود. در این مطالعه، نه عامل شامل زمین شناسی، سطحی، خاک، اقلیم، رواناب، توپوگرافی، پوشش، زمین کاربری اراضی، فرسایش سطحی و فرسایش رودخانه ای مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که مجموع امتیازات عوامل هشت گانه مدل PSIAC برابر ۵۹/۷۹ است. بر اساس این امتیاز، میزان رسوب ویژه سالانه حوزه ۱۸/۵۴ تن در هکتار برآورد شد و حوزه در کلاس IV رسوب دهی (زیاد) قرار گرفت. بررسی سیمای فرسایش نشان داد که تیپ فرسایش سطحی متوسط (۲S) با ۵۶/۷۱ درصد از مساحت حوزه، گسترده ترین نوع فرسایش بوده و فرسایش خندقی تنها ۳۲/۰ درصد از سطح حوزه را دربر می گیرد. همچنین کاهش پوشش گیاهی، چرای مفرط دام، بهره برداری نامناسب از اراضی، شیب نسبتا زیاد و وقوع بارش های رگباری از مهمترین عوامل موثر بر تشدید فرسایش و تولید رسوب در منطقه شناخته شدند. نتایج پژوهش بیانگر ضرورت اجرای اقدامات مدیریتی و حفاظتی شامل احیای پوشش گیاهی، مدیریت چرای دام و اجرای عملیات مکانیکی آبخیزداری به منظور کاهش فرسایش خاک و کنترل رسوب در حوزه آبخیز رزکوه بافت است.

کلیدواژه ها:

فرسایش ، خاک ، تولید رسوب ، مدل PSIAC ، حوزه آبخیز رزکوه ، بافت ، آبخیزداری ، رسوب دهی