بررسی تحلیلی مصالح به کاررفته در آرایه های معماری خانه قاجاری طباطبایی کاشان

در دوران قاجار به سبب گسترش ارتباطات میان ایران و جهان غرب تحولات آشکاری در عرصه های مختلف هنر و معماری اتفاق افتاد که از جمله ی آن می توان به تلفیق سنت و مدرنیته و تاثیرات آن بر حوزه های مختلف، علی الخصوص آرایه های معماری در خانه های تاریخی اشاره کرد. خانه طباطبایی ها در محله سلطان احمد یکی از این خانه ها می باشد که باوجود گچبری، آیینه کاری، ارسی سازی و سایر هنرهای وابسته به معماری در شهر کاشان جلوه گری می کند. پژوهش حاضر در تلاش برای پاسخ به این پرسش است که آرایه های معماری خانه طباطبایی ها بر اساس نوع مصالح شامل چه گونه هایی هستند؟ میزان ارتباط آن ها با ساختار سازه ای بنا چگونه است و وابستگی عملکردی آن ها به چه صورت تعریف می شود؟ همچنین نحوه جانمایی و پراکندگی این آرایه ها در سازمان کالبدی بنا مورد بررسی قرار گرفته است. هدف پژوهش بررسی و تحلیل مصالح به کار رفته در آرایه های معماری خانه طباطبایی ها می باشد. لذا با اتکا به چارچوب نظری آرایه ها از منظر نوع مصالح شناسایی و دسته بندی شده و محل قرارگیری هر یک در نقشه های معماری مشخص شده اند. روش تحقیق مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، گردآوری اسناد و منابع مرتبط و همچنین بررسی میدانی، مستندسازی و تصویربرداری از بنا بوده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که آرایه های معماری خانه طباطبایی ها بر اساس مصالح در شش گروه آجری، گچی، شیشه ای، چوبی، فلزی و رنگی قابل تقسیم هستند که در این میان گچ بیشترین سهم را به خود اختصاص داده که علاوه بر گچ بری در تلفیق با سایر تکنیک ها همچون آیینه کاری، دیوارنگاری و یزدی بندی نقش مهمی در آذین بنا ایفا می کند و مصالح فلزی کمترین میزان استفاده را دارند. همچنین آرایه ها از نظر نقش سازه ای به دو گروه باربر و غیر باربر تقسیم می شوند که از این بین، آرایه های آجری ضمن ایفای نقش سازه ای به تزیین و آراستگی بنا نیز افزوده اند در حالی که سایر آرایه ها با مصالحی چون گچ، چوب، فلز، رنگ و شیشه عملکرد غیر سازه ای داشته و غالبا کارکردی تزئینی دارند.

کلیدواژه ها:

آرایه های معماری ، مصالح بناهای قاجاری ، خانه طباطبایی ها ، کاشان