طراحی الگوی تربیت دانش آموز توانمند در عصر هوش مصنوعی: از مصرف کننده تا ارزیاب

گسترش سریع ابزارهای هوش مصنوعی، نقش دانش آموز را در فرایند یادگیری با تحولی اساسی روبه رو کرده است. در گذشته، دانش آموز عمدتا دریافت کننده محتوا و کاربر فناوری های آموزشی بود؛ اما در محیط های یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی، لازم است بتواند خروجی های تولیدشده توسط این فناوری را درک، بررسی، نقد و به صورت مسئولانه ارزیابی کند. مسئله اصلی مقاله حاضر، فاصله میان «توانایی استفاده از ابزار هوش مصنوعی» و «توانایی ارزیابی و قضاوت درباره خروجی آن» است. هدف پژوهش، طراحی یک الگوی مفهومی و کاربردی برای تربیت دانش آموز توانمند در عصر هوش مصنوعی با تاکید بر دوره ابتدایی است. پژوهش حاضر از نوع تحلیلی اسنادی و طراحی الگو است و بدون استفاده از داده های میدانی، با تحلیل هدفمند منابع علمی و اسناد مرتبط با سواد دیجیتال، سواد هوش مصنوعی، شایستگی های دانش آموزی و الزامات اخلاقی فناوری انجام شده است. بر اساس تحلیل منابع، شش مرحله برای الگوی پیشنهادی استخراج شد: آگاهی، استفاده هدفمند، پرسشگری، راستی آزمایی، ارزیابی انتقادی و استفاده مسئولانه. در این الگو، دانش آموز از مصرف کننده منفعل پاسخ های هوش مصنوعی به یادگیرنده ای تبدیل می شود که مسئله را تشخیص می دهد، از ابزار به عنوان کمک کننده استفاده می کند، صحت و اعتبار خروجی را می سنجد، خطا و سوگیری احتمالی را تشخیص می دهد و درباره نحوه استفاده از نتیجه تصمیم می گیرد. الگو همچنین بر نقش معلم به عنوان تسهیلگر، طراحی فعالیت های یادگیری و بازخورد مستمر تاکید دارد. نتیجه مقاله نشان می دهد که تربیت دانش آموز توانمند در عصر هوش مصنوعی نباید به آموزش کار با ابزار محدود شود، بلکه باید همزمان دانش، تفکر انتقادی، اخلاق، خودتنظیمی و مسئولیت پذیری را پرورش دهد