مروری بر خواص پراکنش و ویژگیهای اکولوژیکی، گل میمونی تشنه داری (Scrophularia striata) در مناطق غرب ایران مطالعه موردی در شهرستان دلفان

از دیرباز گیاهان دارویی نقش به سزایی در بهبود و درمان انواع بیماری ها داشته اند. بشر از گذشته تا به امروز در بسیاری از زمینه ها برای بقا و بهبود کیفیت زندگی خود از طرق مختلف به گیاهان وابسته بوده است. امروزه استفاده از اسانس ها و عصاره های گیاهان دارویی به دلیل داشتن خواص دارویی، ضد میکروبی، ضدباکتریایی و آنتی اکسیدانی در صنایع دارویی و غذایی روبه پیشرفت است. گیاه تشنه داری یا بنجک ماشینی با نام علمی Scrophularia striata از تیره گل میمونی است که در مناطق غربی ایران رشد می کند. این گیاه از مهم ترین گیاهان دارویی خانواده گل میمونی است این تیره دارای سه زیر خانواده و ۲۲۲ جنس و ۴۴۸۰ گونه در جهان است. سرده گل میمونی در ایران دارای ۶۰ گونه و زیرگونه، یکساله، دوساله و چندساله است که ۲۸ گونه آن انحصاری ایران هستند. گیاهی چندساله به ارتفاع ۹۰-۳۰ سانتیمتر. تشنه داری لغت محلی و به زبان کردی است که ریشه کلمه تشنه از تش (tas) به معنی آتش و داری (dari) به معنی دارو گرفته شده است و به معنای داروی آتشین است. در ایران گیاه تشنه داری بیشتر در مناطق سردسیر و کوهستانی زاگرس و عمدتا در استان ایلام، لرستان و مناطقی از استان خوزستان رشد می کند. با وجود اینکه عوامل ژنتیکی در گیاهان دارویی مسئول رشد و نمو، کیفیت و کمیت مواد موثره می باشند ولی عوامل محیطی رویشگاه نقش مهمی را برعهده دارند. عوامل اقلیمی و محیطی سبب به وجود آمدن تغییراتی در رشد گیاهان دارویی و کمیت و کیفیت مواد موثره آن ها نظیر آلکالوئیدها، گلیکوزیدها، استروییدها، روغن های فرار و امثال آن ها می شوند. میزان ترکیبات گیاهان از نظر کمی و کیفی ثابت نیست و همیشه به علت نیازهای محیط و زنده ماندن و بقای گیاهان تغییر می کند. در مطالعات متعددی تاثیر رویشگاه بر میزان متابولیت های ثانویه در گیاهان مختلف بررسی شده است که در بیشتر موارد بر نقش رویشگاه به عنوان عامل تاثیرگذار در کمیت و تجمع متابولیت های ثانویه تاکید شده است.

کلیدواژه ها:

گیاه دارویی ، تشنه‎داری ، مواد موثره ، متابولیت های ثانویه