تحلیل محتوای عرفانی ترجیعات فخرالدین عراقی با تاکید بر نظریه وحدت وجود ابن عربی

فخرالدین عراقی همدانی از برجسته ترین شاعران عارف قرن هفتم هجری است که آثار او بازتابی روشن از اندیشه های عرفانی اسلامی، به ویژه نظریه وحدت وجود ابن عربی، به شمار می رود. وی با تلفیق عرفان نظری، تجربه های شهودی و ذوق شاعرانه، توانسته است مفاهیم عمیق معنوی را در قالبی هنری و تاثیرگذار ارائه دهد. ترجیعات عراقی از مهم ترین قالب های شعری او محسوب می شوند که در آن ها مفاهیم عرفانی و الهی در ساختاری منسجم، موسیقایی و هدفمند تجلی یافته اند و نقش مهمی در انتقال پیام معنوی شاعر ایفا می کنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای عرفانی ترجیعات فخرالدین عراقی و بررسی میزان تاثیرپذیری وی از اندیشه های ابن عربی، به ویژه نظریه وحدت وجود، انجام شده است. روش تحقیق در این پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی است و داده ها به شیوه کتابخانه ای و با استفاده از نسخه های معتبر دیوان عراقی و منابع عرفانی گردآوری شده اند. در این پژوهش، ترجیعات منتخب مورد بررسی دقیق قرار گرفته و مفاهیم اصلی عرفانی همچون عشق الهی، فنا و بقا، تجلی الهی، وحدت وجود، سلوک عرفانی و معرفت شهودی استخراج و تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اندیشه وحدت وجود به عنوان محور اصلی تفکر عرفانی عراقی، در بیشتر ترجیعات وی حضوری برجسته و ساختاریافته دارد. شاعر با بهره گیری از زبان نمادین، تصاویر خیال انگیز و موسیقی کلام، مفاهیم پیچیده عرفانی را به گونه ای هنرمندانه و قابل فهم برای مخاطب بیان کرده است. همچنین نتایج حاکی از آن است که عراقی، ضمن تاثیرپذیری عمیق از ابن عربی، توانسته است این اندیشه ها را با خلاقیت ادبی در شعر فارسی بازآفرینی کند. این پژوهش می تواند به شناخت دقیق تر جایگاه فخرالدین عراقی در سنت عرفانی و ادبیات فارسی کمک نماید و زمینه ساز مطالعات تطبیقی بیشتر در این حوزه باشد.

کلیدواژه ها:

فخرالدین عراقی ، ترجیعات ، وحدت وجود ، ابن عربی ، تحلیل محتوا