نقد و خوانشی لکانی از ۱۰ غزل برگزیده ی بیدل دهلوی

نقد روان کاوانه در دهه های اخیر به یکی از رویکردهای مهم در مطالعات ادبی تبدیل شده است که می کوشد با تکیه بر مفاهیم نظری روان کاوی، لایه های پنهان معنا و سازوکارهای شکل گیری سوژه در متن ادبی را آشکار سازد. در میان نظریه پردازان این حوزه، ژاک لکان با بازخوانی زبان محور خود از روان کاوی فرویدی، مفاهیمی چون سوژه شکاف خورده، زنجیره دال ها، ابژه کوچک a و امر واقع را در مرکز تحلیل متن قرار داده است. پژوهش حاضر با تکیه بر این چارچوب نظری، به نقد و خوانش لکانی ده غزل برگزیده از بیدل دهلوی می پردازد و می کوشد نسبت میان ساختار زبان، منطق میل و ناپایداری سوژه را در این اشعار بررسی کند. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه پیچیدگی زبانی، تراکم استعاری، تعلیق معنا و گسست هویت شاعرانه در غزل های بیدل می تواند در پرتو مفاهیم لکانی تفسیر شود. این تحقیق به روش کیفی و با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شده و داده های آن از طریق بررسی کتابخانه ای و تحلیل متنی غزل های منتخب گردآوری شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که در غزل های مورد بررسی، «من شاعرانه» غالبا در قالب سوژه ای ناپایدار و شکاف خورده ظاهر می شود که هویت آن در زنجیره دال ها پیوسته در حال تعلیق است. همچنین عناصر تصویری مانند آینه، نگاه، صدا و خاموشی در این اشعار می توانند در نسبت با سازوکار میل و مفهوم ابژه کوچک a تفسیر شوند و لحظات ابهام و تناقض در متن نیز نشانه هایی از شکست معنا و نزدیک شدن به امر واقع تلقی می گردند. بر این اساس، خوانش لکانی می تواند افق تازه ای برای فهم ساختار معنایی و زبانی شعر بیدل فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

بیدل دهلوی ، نقد لکانی ، سوژه شکاف خورده ، ابژه کوچک a ، میل