ویژگی ها و مولفه های انسان کامل در اندیشه ی عرفانی مولانا

این پژوهش با هدف ترسیم کلی ویژگی ها و مولفه های انسان کامل در اندیشه ی عرفانی مولانا شکل گرفته است. در این نگاه، انسان کامل صرفا شخصیتی قدسی یا شاعرانه نیست؛ بلکه مفهومی وجودی-تربیتی است که نسبت انسان با خدا و جامعه را سامان می دهد. بر پایه ی مطالعه ی آثار مولانا، در ادامه به مولفه های اصلی این مفهوم پرداخته می شود. برآیند بررسی ها نشان می دهد که عناصر محوری در این دستگاه عبارت اند از: مقام عقل کل و باطن بینی که رخدادها را در افق معنا و غایت می نشاند؛ عالم اکبر بودن انسان که جامعیت مراتب وجود و قابلیت انعکاس اسماء الهی را تبیین می کند؛ تقدم غایی انسان کامل بر عالم در پیوند با حقیقت محمدی و غایت مندی آفرینش؛ بصیرت باطنی و آگاهی بر اسرار به مثابه ثمره ی صفای سینه و امانت داری معنوی؛ خاموشی و رازداری به عنوان اخلاق کلام و شرط جذب رحمت؛ و خرق سبب و روشن بینی غیرابزاری که تقدم معرفت قدسی بر ظواهر حسی را مدلل می سازد. جمع بندی این مولفه ها نشان می دهد انسان کامل در نگاه مولانا «جامع عقل قدسی، عشق الهی و اخلاق عملی» است و کارویژه ی او هدایت سالک در پیوند سه گانه ی معرفت، تهذیب و عمل است. این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی و مطالعه ی کتابخانه ای، ابعاد یادشده را واکاویده است.

کلیدواژه ها:

مولانا ، عرفان اسلامی ، انسان کامل ، پیر طریقت ، تزکیه ی نفس