تحلیل واقعه آمل در تاریخ بیهقی؛ بازخوانی اخلاق سیاسی مسعود غزنوی در چارچوب دولایه وظیفه گرایی و سرمایه اجتماعی

تاریخ بیهقی از مهمترین متون تاریخی-ادبی فارسی است که ابوالفضل بیهقی در آن با رویکردی انتقادی به ثبت وقایع دوران غزنویان پرداخته است. واقعه آمل در سال ۴۲۶ هجری، از جمله رخدادهایی است که رفتار مسعود غزنوی با مردم این شهر، بازتابی از اخلاق سیاسی فرمانروایان آن عصر را نشان می دهد. منابع دیگر مانند الکامل فی التاریخ ابن اثیر نیز این واقعه را با اشاره به قتل و اسارت گروهی از مردم آمل تایید کرده اند. این مقاله با بهره گیری از چارچوب نظری دولایه (لایه اول: اخلاق وظیفه گرای کانتی برای استخراج مولفه های اخلاقی؛ لایه دوم: نظریه سرمایه اجتماعی برای تبیین پیامدها) و با روش تحلیل محتوای کیفی قیاسی، به بررسی این واقعه می پردازد. یافته ها نشان می دهد که رفتار مسعود غزنوی در چهار مولفه اخلاقی وفای به عهد، عدالت، راستگویی و مسئولیت پذیری با اصول وظیفه گرایی ناسازگار بوده است. نقض این مولفه ها به کاهش سرمایه اجتماعی در دو سطح انجامید: در سطح محلی، کاهش اعتماد عمومی، گریز مردم و بدنامی حکومت؛ در سطح کلان، تضعیف مشروعیت و غفلت از تحولات خراسان که به هجوم سلجوقیان انجامید. این مقاله نشان می دهد که اخلاق سیاسی فرمانروا امری حاشیه ای نیست، بلکه عنصری بنیادین در پایداری قدرت و حفظ سرمایه اجتماعی به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

تاریخ بیهقی ، مسعود غزنوی ، واقعه آمل ، اخلاق وظیفه گرا ، سرمایه اجتماعی