بازآفرینی روایت شاهنامه در نقاشی خودآموخته معاصر: بازنمایی هویت ایرانی در اثر «پیروزی ایران بر توران»

پژوهش حاضر به بررسی چگونگی بازآفرینی روایت شاهنامه و بازنمایی هویت ایرانی در نقاشی «پیروزی ایران بر توران» اثر ذبیح الله محمدی می پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که هنرمند خودآموخته چگونه با انتخاب، ترکیب و سازمان دهی صحنه هایی از چرخه پایانی خون خواهی سیاوش، روایتی تصویری و مستقل از متن شاهنامه پدید آورده است. هدف پژوهش، تحلیل ساختار روایت تصویری این اثر و تبیین نقش آن در بازنمایی مفاهیم هویتی است. پژوهش از نظر هدف بنیادی و از نظر ماهیت کیفی است و با روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. داده ها از طریق منابع کتابخانه ای، متن شاهنامه و تحلیل مستقیم اثر گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که محمدی با گردآوردن رخدادهایی چون گرفتار شدن سرخه، کشته شدن هومان ویسه، گروی زره، شیده، دستگیری افراسیاب و مرگ افراسیاب و گرسیوز در یک قاب واحد، توالی زمانی شاهنامه را به سازمانی فضایی و هم زمان تبدیل کرده است. چینش حلقوی صحنه ها پیرامون صحنه مرکزی، استفاده از نوشتارهای توضیحی و تاکید بر لحظه های سرنوشت ساز، روایت اثر را به سوی کانون معنایی آن، یعنی تحقق خون خواهی سیاوش و پیروزی داد بر بیداد، هدایت می کند. نتیجه پژوهش نشان می دهد که این نقاشی بازتاب صرف متن شاهنامه نیست، بلکه بازآفرینی خلاقانه ای است که هویت ایرانی را از طریق مفاهیمی چون داد، مشروعیت پادشاهی، همبستگی پهلوانان و فروپاشی قدرت توران بازنمایی می کند.

کلیدواژه ها:

شاهنامه ، روایت تصویری ، هنر خودآموخته ، ذبیح الله محمدی ، هویت ایرانی ، پیروزی ایران بر توران