تحلیل تاثیر اندیشه مهدویت بر شکل گیری و هدایت جنبش های انقلابی در تاریخ معاصر ایران: مطالعه موردی جنبش بابی و انجمن حجتیه

هدف این پژوهش پاسخ به این پرسش است که اندیشه مهدویت چه تاثیری بر تحولات سیاسی ایران معاصر داشته است. برای این منظور، تلاش شده است تا با بررسی جنبش های بابیت و نقد بهائیت که به نام انجمن حجتیه شناخته می شود، به این سوال پاسخ داده شود. فرضیه این تحقیق بر این اساس استوار است که مهدویت یکی از عوامل اصلی در جهت گیری تحولات سیاسی ایران معاصر بوده و ادعای نادرست علی محمد باب موجب ایجاد اغتشاش و سرکوب های حکومتی گردیده است. همچنین، واکنش به بهائیت از سوی انجمن حجتیه منجر به تقویت روند جدایی دین از سیاست و تضعیف اسلام سیاسی شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که ایران پس از سلسله صفویه، تنها حکومت شیعه در جهان محسوب می شود و این عامل به تقویت مهدویت در جامعه ایرانی کمک کرده است. پس از دوران قاجار، شاهد حرکت هایی هستیم که در آن مهدویت نقش اساسی ایفا می کند؛ از جمله قیام های باب و جنبش ضدبهائیت (انجمن حجتیه) در دوره پهلوی. این حرکات از دل فقه شیعه در زمان غیبت امام عصر شکل گرفته اند. روش تحقیق در این پژوهش از نوع تاریخی-تحلیلی بوده و با استفاده از منابع کتابخانه ای و اینترنتی به این نتیجه رسیده است که دو نوع نیابت عام و خاص در زمان غیبت توسط فقها تعریف شده است. نیابت عام نیز به دو دسته بی تفاوت به سیاست و حساس به مسائل سیاسی تقسیم می شود. نگرش نیابت خاصه امام عصر در قالب بابیت و نیابت عامه از دل اخباری گری شکل گرفته که انجمن حجتیه نیز نمونه ای از آن است.

کلیدواژه ها:

مهدویت ، جنبش بابی ، انجمن حجتیه ، تاریخ معاصر ایران