کارکردهای بلاغی و سبک شناختی ابزارها در شعر خاقانی و نظامی

این پژوهش با تمرکز بر فرهنگ مادی در شعر خاقانی و نظامی، به بررسی کارکردهای شعری و معنایی ابزارها و وسایل در آثار این دو شاعر برجسته ی سبک آذربایجان می پردازد. پرسش اصلی آن است که ابزارهایی چون سازهای موسیقایی، ادوات جنگی، ابزار دیوانی و نوشتاری و نیز وسایل خانگی و پیشه وری در جهان شعری این دو شاعر چگونه از سطح کارکرد عینی و روزمره فراتر می روند و در چه سطوحی از معنا و بلاغت به کار گرفته می شوند. روش پژوهش توصیفی تحلیلی است و با تکیه بر شواهد شعری و خوانش های ارائه شده در پایان نامه، تفاوت شیوه ی معنا بخشی این دو شاعر به ابزارها را نشان می دهد. یافته ها حاکی از آن است که خاقانی بیش از هر چیز به درونی سازی و شخصی کردن ابزارها گرایش دارد؛ به گونه ای که سازها، سلاح ها و ابزار نوشتاری در شعر او عمدتا در خدمت بیان تجربه های فردی، عواطف تند، بحران های وجودی و نقدهای اجتماعی و دینی قرار می گیرند و در بافت استعاری به نشانه هایی برای رنج، اعتراض و تامل اخلاقی بدل می شوند. در مقابل، نظامی ابزارهای مشابه را بیشتر در خدمت روایت و حماسه به کار می گیرد و آن ها را با صحنه های جنگ، مجالس بزم و عزا و نظم کیهانی پیوند می زند؛ بدین ترتیب، هرچند هر دو شاعر از ذخیره ی مشترکی از عناصر فرهنگ مادی بهره می گیرند، شیوه ی معنا سازی آن ها متفاوت است و مطالعه ی ابزارها و اشیای مادی می تواند راهی کارآمد برای شناخت ژرف تر سبک آذربایجان باشد.

کلیدواژه ها:

خاقانی ، نظامی ، سبک آذربایجان ، ابزار و اشیا ، کارکرد بلاغی و معنایی