بررسی کارکردهای نحوی و معنایی حرف اضافه ی «را» در منطق الطیر عطار

منطق الطیر عطار نیشابوری از برجسته ترین متون عرفانی فارسی نه تنها برای مضامین بلندش، بلکه برای ساختار زبانی و دستوری استوارش شایسته بررسی است؛ حروف اضافه یکی از مهم ترین ابزارهای پیونددهنده ی اجزای جمله در زبان فارسی و نقش ساز در شعر کلاسیک اند. در آثار عرفانی، از جمله «منطق الطیر»، این حروف نه تنها وظیفه ی نحوی دارند، بلکه از طریق ایجاد شبکه ای از روابط معنایی نقش مهمی در انتقال مفاهیم رمزی و عرفانی ایفا می کنند. عطار در این اثر از امکانات زبانی به گونه ای استفاده می کند که در خدمت بیان مفاهیم عرفانی باشد؛ بررسی این ادات دستوری از یک سو ساختار نحوی جملات را روشن می سازد و از سوی دیگر به درک ظرافت های معنایی و عرفانی نهفته در کلام عطار کمک شایانی می کند. تحلیل دقیق این حروف اضافه به ویژه قرار گرفتن حرف «را» به صورت ردیف شعری می تواند دیدگاهی نوین درباره ی تکامل معنایی، وحدت ساختاری و بلاغت عرفانی متن ارائه دهد. این پژوهش با تمرکز بر حرف اضافه ی «را» و بررسی نمونه های متنوع از ابیات این کتاب به دنبال پاسخ به این پرسش است که این حروف اضافه چگونه در خدمت بیان مفاهیم پیچیده عرفانی قرار گرفته اند. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و با نمونه برداری از ابیات مختلف این اثر کارکردهای گوناگون این حرف اضافه را در نقش های نحوی مختلف بررسی می کند. یافته های این تحقیق نشان می دهد که عطار با مهارت از این ابزار نحوی برای ایجاد ایجاز، تاکید معنوی و انسجام بیانی در خدمت انتقال مفاهیم عرفانی بهره برده است. در مجموع این مطالعه حکایت از آن دارد که حروف اضافه در منطق الطیر تنها ابزاری دستوری نیستند بلکه پلی زبانی بین نحو، معنا و زیبایی شناسی ادبی هستند و در بازنمایی جهان بینی عرفانی و سفر روحانی پرندگان به سوی سیمرغ نقشی محوری و چندبعدی ایفا می کنند.

کلیدواژه ها:

منطق الطیر ، عطار نیشابوری ، دستور زبان فارسی ، حرف اضافه ، نقش دستوری-معناشناسی