از معنویت به جسمانیت؟ بازاندیشی در نگاره «عشاق» رضا عباسی

محتوای روزمره نگاری از مکتب هرات به بعد در نگارگری ایرانی رواج یافت، و با ظهور مکتب اصفهان به خوبی تثبیت شد. به تدریج، زندگی اقشار مختلف جامعه دست مایه خلق اثر قرار گرفت و مضامینی نوین به نگارگری وارد شد؛ مضامینی چون خلوت عاشق و معشوق که کمی پیش از شروع مکتب اصفهان در قالب تک نگاره رواج یافته بود. این پژوهش با هدف تفسیر یکی از این تک نگاره ها، یعنی «عشاق» از رضا عباسی به روش توصیفی-تحلیلی، و با استفاده از منابع بصری و کتابخانه ای انجام شده است. دلیل انتخاب این نگاره، وجود تفسیرهای گوناگون از آن است که عمدتا به دو دسته کلی تفسیرهای جسمانی و عرفانی تقسیم می شوند. این پژوهش روش تحلیل تطبیقی درون هنرمندی را برای تفسیر «عشاق» به کار گرفته است. در این راستا، چهار عنصر کلیدی - شامل حالات صورت، زبان بدن، پوشاک پیکره ها و عناصر بصری پیرامون - در این نگاره و تعدادی از آثار دیگر رضا عباسی در بستر تاریخی-جامعه شناختی مقایسه شده است. یافته های این مقایسه نشان می دهد نگاره «عشاق»، فراتر از یک تصویر صرفا عاشقانه، جلوه ای از بلوغ هنری رضا عباسی و تحول مضمونی در مکتب اصفهان است. این اثر، نمادی از توجه به روابط انسانی و عاطفی در جامعه صفوی و جایگاه رو به رشد زن در هنر تصویری این دوره محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

مکتب نگارگری اصفهان ، مضمون عاشقانه ، زوج نگاری