بازخوانی الگوی داوری در شاهنامه بر پایه عدالت ترمیمی

در میان لایه های گوناگون متن شاهنامه فردوسی، اخلاق شاهان از برجسته ترین موضوعاتی است که فردوسی با حساسیتی کم نظیر به تصویر کشیده است. آنچه تاکنون کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته، امکان بازخوانی این اخلاق شاهانه در چارچوب نظریه عدالت ترمیمی است؛ نظریه ای که در تقابل با عدالت سزادهنده قرار می گیرد و بر ترمیم رابطه، بازسازی اعتماد و پاسخ به نیاز قربانی و جامعه تاکید دارد. این مقاله در پی پاسخ به این پرسش است که آیا می توان الگویی از عدالت ترمیمی را در اخلاق شاهان شاهنامه بازشناخت و بازخوانی کرد؟ برای پاسخ، نخست مبانی نظری عدالت ترمیمی به طور خلاصه معرفی می شود، سپس سه نمونه بارز از داوری های شاهانه در شاهنامه (کیومرث، منوچهر و کیخسرو) با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تصحیح جلال خالقی مطلق از شاهنامه، تحلیل می گردد. استدلال اصلی مقاله آن است که در شاهنامه، شاه آرمانی کسی است که نه با قصاص و انتقام، بلکه با بخشایش، میانجی گری و بازسازی نظم گسسته، عدالت را برقرار می کند. چنین خوانشی از شاهنامه، این متن را در زمره متون پیشرو در اخلاق قضاوت قرار می دهد و امکان گفت وگوی میان سنت حماسی ایران و نظریه های معاصر عدالت را فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

شاهنامه ، عدالت ترمیمی ، اخلاق شاهان ، عدالت سزادهنده