تحلیل تطبیقی مفهوم تغافل در قرآن، روایات و روان شناسی روابط بین فردی: کارکردها، مرزها و کاربردهای تربیتی

در عصر کنونی که روابط انسانی با چالش های بی سابقه ای مواجه است، بازاندیشی در مفاهیم اخلاقی روان شناختی فراموش شده ای چون «تغافل» می تواند گره گشای بسیاری از تعارضات بین فردی باشد. تغافل، به معنای خودداری آگاهانه از واکنش به خطاهای جزئی دیگران با هدف حفظ کرامت و صمیمیت، یکی از مفاهیم کلیدی در اخلاق اسلامی و نیز روان شناسی روابط بین فردی است. این پژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی و به شیوه ی تحلیل محتوای کیفی، به بررسی مفهوم تغافل در سه حوزه ی قرآن کریم، روایات معصومین علیه السلام و روان شناسی روابط بین فردی پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که در قرآن، تغافل با مفاهیمی چون «عفو»، «صفح جمیل» و «غفران» پیوند خورده و در روایات، به عنوان ویژگی کریمان و عاقلان معرفی شده است. در روان شناسی روابط بین فردی نیز این مفهوم با سازه هایی چون تنظیم هیجانی، همدلی، مدیریت تعارض و بخشش هم پوشانی دارد. از سوی دیگر، تغافل از مفاهیمی مانند غفلت، تجاهل و انکار متمایز بوده و در امور جزئی کاربرد دارد، نه امور کلان و سرنوشت ساز. نتایج پژوهش نشان می دهد که تغافل مثبت، به عنوان یک مهارت ارتباطی هوشمندانه، می تواند از تنش های غیرضروری جلوگیری کرده، عزت نفس و کرامت را در افراد حفظ نماید و زمینه ساز زندگی آرام و پایدار باشد. بر این اساس، پیشنهاد می شود که تغافل به عنوان یک مهارت ارتباطی مبتنی بر آموزه های دینی و یافته های روان شناختی، در برنامه های مشاوره خانواده و تربیت معلم گنجانده شود.

کلیدواژه ها:

تغافل ، اخلاق اسلامی ، قرآن کریم ، روایات اهل بیت علیهم السلام ، روان شناسی زوجی ، مدیریت تعارض ، تربیت