اثربخشی برنامه مدیریت عصبانیت مدرسه-محور بر کاهش رفتارهای ایذایی دانش آموزان: دلالت هایی برای مداخلات مشاوره مدرسه

مقدمه و هدف: رفتارهای ایذایی و برونی سازی شده در دوران ابتدایی، یکی از جدی ترین چالش های بوم شناختی در محیط کلاس است که فرآیند آموزش و سازگاری روانی-اجتماعی دانش آموزان را مختل می سازد. پژوهش حاضر با هدف تبیین یکپارچه و مستقیم اثربخشی برنامه مدیریت عصبانیت مدرسه-محور بر کاهش رفتارهای ایذایی دانش آموزان دختر، با در نظر گرفتن نقش تعدیل گر پایه تحصیلی انجام شد. روش: این پژوهش کمی و کاربردی، با استفاده از طرح شبه تجربی با پیش آزمون، پس آزمون و دوره پیگیری دو ماهه همراه با گروه گواه انجام شد که در بستر اجرایی با اصول اقدام پژوهی و درس پژوهی همسو گردید. جامعه آماری شامل دانش آموزان دختر درگیر با چالش های رفتاری در مدارس ابتدایی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود. تعداد ۴۰ دانش آموز پایه های اول و دوم ابتدایی به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۲۰ نفر) و گواه (۲۰ نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش تحت ۱۰ جلسه ۴۵ دقیقه ای برنامه روان آموزشی مدیریت خشم قرار گرفت که محیط آن با پوسترهای یادآور بصری استاندارد (با ابعاد ۴۵.۱۶ در ۳۰.۰۹ سانتی متر) غنی سازی شده بود. ابزارهای گردآوری داده ها شامل فرم گزارش معلم از سیاهه رفتاری کودک آخنباخ (ASEBA-TRF) و سیاهه حالت-صفت خشم اسپیلبرگر (STAXI-۲) بود. تحلیل داده ها با آزمون تحلیل واریانس با اندازه گیری های مکرر و تحلیل رگرسیون سلسله مراتبی انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد که اثر تعاملی زمان و گروه بر رفتارهای ایذایی به طور چشمگیری معنادار است (). ضریب مسیر ساختاری مستقیم مداخله بر کاهش رفتارهای ایذایی، شدید و معنادار برآورد شد. همچنین، پایه تحصیلی نقش تعدیل گر معناداری در این رابطه ایفا کرد؛ به طوری که میزان کاهش رفتارهای ایذایی و قلدری در دانش آموزان پایه اول نسبت به پایه دوم شتاب و شدت بیشتری داشت. اثرات مداخله در مرحله پیگیری دو ماهه نیز پایدار باقی ماند. نتیجه گیری: برنامه مدیریت عصبانیت مدرسه-محور به عنوان یک مداخله مستقیم، مقتصدانه و مبتنی بر شواهد، توانایی بالایی در کاهش رفتارهای مقابله ای و ارتقای جو روانی کلاس دارد. یافته های این پژوهش دلالت بر آن دارد که مشاوران مدارس با تمرکز بر مداخلات زودهنگام (به ویژه در پایه اول ابتدایی) و بازآفرینی نشانه های فیزیکی و بصری در کلاس درس، می توانند مسیر مستقیم و کارآمدی را برای پیشگیری از آسیب های رفتاری و ساختاریافته در نظام آموزشی پایه ریزی کنند.

کلیدواژه ها:

برنامه مدیریت عصبانیت مدرسه-محور ، رفتارهای ایذایی ، مشاوره مدرسه ، دانش آموزان ابتدایی