تحلیل تجرید در نقاشی کودکان بر اساس نظریه رشد شناختی پیاژه

نقاشی کودکان ابزاری بنیادین برای درک سازماندهی ذهنی و تحولات شناختی آنان است. در این میان، فرم های ساده شده، اغراق آمیز و غیرواقع گرایانه که از آن ها با عنوان «تجرید» یاد می شود، بخش طبیعی از فرآیند رشد ذهنی کودک هستند که اغلب در رویکردهای سنتی به عنوان نقص مهارتی تلقی شده اند. مسئله اصلی این پژوهش، چگونگی پیوند میان فرآیند تجرید تصویری با تحولات ذهنی کودکان است. این مطالعه با هدف تبیین رابطه معکوس میان افزایش سن و میزان انتزاع در آثار کودکان، بر پایه چارچوب نظری جان پیاژه انجام شد. روش پژوهش حاضر، توصیفی-تحلیلی با رویکرد تحلیل محتوای ساختاری است. نمونه ها به صورت هدفمند از میان یک آرشیو تخصصی بالغ بر سه هزار نقاشی (حاصل بیست سال مربیگری به شیوه آموزش غیرمستقیم و بدون موضوع) انتخاب شدند؛ در مجموع ۱۲ اثر در قالب ۴ گروه مجزا از کودکان ۳ تا ۱۱ ساله مورد واکاوی قرار گرفت. ابزار سنجش، چک لیست مولفه های ساختاری پیاژه بود که روایی و پایایی آن از طریق انطباق نظری و بازآزمایی توسط پژوهشگر تایید شد. یافته ها نشان داد که در سنین ۳ تا ۵ سالگی (دوره پیش عملیاتی) تجرید در اوج قرار دارد و آثار بدون روایت شفاهی کودک قابل درک نیستند. با ورود به ۷ تا ۱۱ سالگی (دوره عملیات عینی) به مرور تناسبات، جزئیات و واقع گرایی بصری جایگزین انتزاع می شود. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که تجرید تصویری رفتاری تصادفی نیست بلکه بازتاب مستقیم ساختار شناختی کودک است؛ لذا تغییر سیستم های آموزشی تقلیدی به سمت آموزش غیرمستقیم ضرورت دارد.

کلیدواژه ها:

تجرید تصویری ، نقاشی کودکان ، نظریه رشد شناختی پیاژه ، آموزش غیرمستقیم ، تفکر پیش عملیاتی