بودجه ریزی عملیاتی و پایداری: مروری انتقادی بر شکاف های پژوهشی، چالش ها و جهت گیری های آینده

در سال های اخیر، پایداری به یکی از اولویت های راهبردی سازمان ها تبدیل شده و ضرورت ارتباط فرآیندهای بودجه بندی با اهداف توسعه پایدار را بیش از پیش برجسته ساخته است. این مقاله با رویکرد مروری روایی، به بررسی ارتباط میان بودجه بندی عملیاتی و پایداری پرداخته و نقش ملاحظات زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG)، نظام های سنجش عملکرد پایداری، سازوکارهای حاکمیت و پاسخگویی، و فناوری های نوظهور را در تحول فرآیندهای بودجه بندی مورد تحلیل قرار می دهد. یافته های ادبیات نشان می دهد که نظام های سنتی بودجه بندی که عمدتا بر کنترل هزینه ها و دستیابی به اهداف مالی کوتاه مدت متمرکز بوده اند، به تدریج جای خود را به رویکردهای یکپارچه تری داده اند که اهداف پایداری را در فرآیندهای برنامه ریزی، تخصیص منابع، ارزیابی عملکرد و تصمیم گیری های راهبردی ادغام می کنند. همچنین، نتایج مطالعات بر اهمیت استقرار نظام های جامع اندازه گیری عملکرد، تقویت ساختارهای حاکمیتی، توسعه کنترل های داخلی، همسوسازی گزارشگری پایداری با بودجه بندی و مشارکت فعال ذی نفعان در تحقق اهداف پایداری تاکید دارند. علاوه بر این، فناوری های دیجیتال، به ویژه هوش مصنوعی و سیستم های اطلاعاتی پایداری، به عنوان ابزارهایی توانمندساز در بهبود کیفیت تصمیم گیری، افزایش کارایی تخصیص منابع و ارتقای مدیریت عملکرد پایداری معرفی شده اند. با وجود این، چالش هایی نظیر دشواری سنجش پیامدهای پایداری، تعارض میان اهداف مالی کوتاه مدت و اهداف بلندمدت پایداری، فقدان استانداردهای یکپارچه اندازه گیری و تفاوت های زمینه ای میان سازمان ها همچنان مانع استقرار کامل این رویکردها محسوب می شوند. در مجموع، شواهد موجود نشان می دهد که بودجه بندی عملیاتی مبتنی بر پایداری از یک ابزار کنترل مالی فراتر رفته و به سازوکاری راهبردی برای ارتقای پاسخگویی، افزایش توان سازمانی و خلق ارزش پایدار در بلندمدت تبدیل شده است.

کلیدواژه ها:

ادغام معیارهای ESG ، اهداف توسعه پایدار (SDGs) ، بودجه بندی عملیاتی ، حاکمیت پایداری ، سنجش عملکرد پایداری ، سازوکارهای پاسخگویی