بررسی جامع آتشکده های دوره ساسانی با نمونه موردی چهار قاپی چهار طاقی قصر شیرین تجلیگاه هنر و دین

دوران ساسانی (۲۲۴-۶۵۱ میلادی) مقطعی بی بدیل در تاریخ ایران است که نه تنها شاهد احیای قدرت سیاسی و فرهنگی ایران باستان بود بلکه با رسمیت یافتن دین، زرتشت زمینه ساز شکوفایی معماری مذهبی گردید. در این میان آتشکده ها همچون قلب تپنده جامعه زرتشتی نه تنها به عنوان کانون های عبادی ایفای نقش می کردند بلکه در هر خشت و آجرشان هنر و نبوغ معماران ساسانی را به تماشا می گذاشتند. این پژوهش با رویکردی جامع در پی بررسی آتشکده های ساسانی و ظرایف معماری آنهاست و نگاه ویژه ای به "چهارطاقی قصر شیرین" مشهور به چهارقاپی خواهد داشت. ابتدا با مرور اجمالی پیشینه تاریخی سلسله ساسانی، بستر مذهبی آن و جایگاه آتش در باورهای زرتشتی تصویری کلان از این دوره ارائه می شود، سپس به کنکاش در ویژگی های سبکی معماری ساسانی از جمله بهره گیری از مصالح بومی، اوج گیری فن طاق و گنبد و اهمیت ایوان و فرم چهارطاقی در بناهای مذهبی می پردازیم. در ادامه منطق انتخاب فرم چهارطاقی برای آتشکده ها و کارکردهای مذهبی آن تبیین می گردد. بخش محوری این مقاله به کاوش عمیق در معماری چهارطاقی قصر شیرین شامل پلان، مصالح، ابعاد و ریزه کاری های تزیینی آن اختصاص دارد. این بررسی که با تکیه بر منابع معتبر تاریخی، باستان شناسی و معماری صورت گرفته تلاش دارد تا جایگاه آتشکده ها را در تاروپود فرهنگ و تمدن ساسانی و نیز چهارطاقی قصر شیرین را به عنوان نمونه ای شاخص آشکار سازد. یافته های این تحقیق نشان می دهد که چهارطاقی قصر شیرین با تلفیق درخشان ویژگی های معماری و قرارگیری در موقعیتی استراتژیک نگین تابناکی در مجموعه آتشکده های ساسانی است. این پژوهش نه تنها درک ما را از معماری مذهبی ساسانی و اهمیت چهارطاقی ها ژرفا می بخشد، بلکه افق های جدیدی برای تحقیقات آینده در این حوزه می گشاید. (تقوینژاد، ۱۳۸۷)

کلیدواژه ها:

ساسانیان ، آتشکده (چهارطاقی) ، معماری ساسانی ، قصر شیرین ، دین زرتشت ، هنر مذهبی