بررسی شهر استخریا(طاووس)

شهر تاریخی استخر، واقع در شمال شهرستان مرودشت در استان فارس از مهمترین مراکز تمدن ایران در دوران باستان و یکی از ارکان اصلی قدرت در دوره ساسانی به شمار می رود. این شهر که در مجاورت تخت جمشید قرار دارد پس از ویرانی پایتخت هخامنشیان به دست اسکندر مقدونی به تدریج به مرکز مذهبی، سیاسی و اقتصادی منطقه فارس تبدیل شد. استخر در دوران ساسانی به عنوان یکی از کانون های اصلی پرستش ایزدبانو آناهیتا و نگهداری آتش مقدس شناخته می شد و در منابع تاریخی از آن به عنوان «شهر مقدس زرتشتیان» یاد شده است. همچنین استخر زادگاه بسیاری از شاهان ساسانی از جمله اردشیر بابکان بنیانگذار این دودمان بوده و نقش مهمی در شکل گیری قدرت سیاسی ساسانیان و تثبیت حکومت آنان ایفا کرده است. از نظر معماری و شهرسازی، بقایای به دست آمده از کاوش های باستان شناسی در استخر شامل معابد، کاخ ها، سنگ نگاره ها و سازه های آبرسانی بیانگر پیشرفت فنی و هنری ایرانیان در این دوره است. شواهد نشان می دهد که این شهر از ساختار شهری منظم، دیوارهای دفاعی مستحکم و مراکز مذهبی متعدد برخوردار بوده است. علاوه بر اهمیت مذهبی استخر به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود در مسیر ارتباطی خلیج فارس و فلات مرکزی ایران قرار داشته و از نظر اقتصادی نیز نقش مهمی در تجارت و کشاورزی ایفا می کرد. این پژوهش با بهره گیری از منابع تاریخی، یافته های باستان شناسی، متون دینی و تحلیل های فرهنگی انجام گرفته و در تلاش است تا شناختی عمیق تر از جایگاه این مفاهیم در تمدن ایران زمین ارائه دهد. افول شهر استخر را باید نتیجه مجموعه ای از عوامل تاریخی، سیاسی و اقتصادی دانست. نخست با ظهور اسلام و شکست حکومت ساسانی، ساختار سیاسی که از شهر استخر حمایت می کرد از میان رفت، همچنین با جابه جایی پایتخت ها و انتقال مراکز قدرت به شهرهایی چون بغداد، مداین و شیراز اهمیت استخر رو به کاهش گذاشت.

کلیدواژه ها:

شهر ، استخر ، آتشکده ، مسجد ، استخر کوه ، مهر کوه