تحلیل تطبیقی الگوی کالبدی و سلسله مراتب فضایی در ورودی مساجد صفوی و عثمانی

این پژوهش به مطالعه تطبیقی و تحلیل زیبایی شناختی و عملکردی و کالبدی فضاهای ورودی مساجد در دو دوره شاخص معماری جهان اسلام یعنی امپراتوری عثمانی و سلسله صفویه می پردازد. هدف اصلی مطالعه مقایسه و تحلیل و تبیین تفاوت ها و شباهت های فلسفه، طراحی، آرایه های تزئینی و سلسله مراتب فضایی در این دو گونه است. روش تحقیق ترکیبی از مطالعات کتابخانه ای، اسناد تاریخی و نقشه های معماری و مطالعات میدانی برداشت و تحلیل بصری است. در این راستا اصول طراحی، نمادشناسی، مکان یابی و سویابی ورودی ها در بافت شهری مورد واکاوی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه هر دو سبک ریشه در اصول معماری دوران اسلامی دارند و مشابهت هایی در طراحی و نمادگذاری آنها دیده می شود اما در رویکرد نسبت به ورودی تفاوت های ماهوی دیده می شود. معماری عثمانی با رویکردی برونگرا بر ورودی های مرتفع، عریض و در محور مستقیم تاکید دارد که نمادی از شکوه و دعوت کنندگی عمومی است. تزیینات در این سبک اغلب شامل سنگ تراشی های حجیم و نقوش گیاهی واقع گراست، در مقابل کالبد معماری عهد صفوی با ابداع راهکارهایی نظیر ورود از گوشه، هشتی ها و دالان های زاویه دار با رویکردی درون گرا تا ضمن حفظ محرمیت و حل اختلاف زاویه معابر شهری با محور قبله سلسله مراتب فضایی و آمادگی معنوی را پیش از ورود به ساحت حیاط فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

صفویه ، عثمانی ، معماری دوران اسلامی ، طراحی معماری ، ورودی مساجد