واکاوی آسیب های کالبدی حمام تاریخی آخوند ارومیه در دوره ی پیشامی مداخلاتی؛ تحلیلی پایه برای برنامه ریزی حفاظت پایدار در بستر بازار تاریخی ارومیه

آسیب شناسی کالبدی بناهای تاریخی گام نخست در طراحی مداخلات حفاظتی و مرمتی موثر به شمار می رود و مستندنگاری این آسیب ها در مرحله ی پیشامی مداخلاتی نقش کلیدی در حفظ اصالت و هویت اثر ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف ثبت و تحلیل نظام مند آسیب های کالبدی حمام تاریخی آخوند ارومیه کوشیده است با اتکا بر داده های میدانی، شواهد تصویری و تحلیل های فن شناختی تصویری مستند و طبقه بندی شده از وضعیت این اثر پیش از آغاز فرآیند مرمت ارائه دهد. این حمام که در مجاورت مسجد جامع ارومیه و در بافت بازار تاریخی شهر قرار دارد با قدمتی منتسب به دوره زندیه واجد ارزش های کالبدی، فرهنگی و عملکردی منحصر به فردی است. تخریب شدید این بنا در جریان بمباران هوایی سال ۱۳۶۶ شمسی بخش مهمی از ساختار اصیل آن را نابود کرد و مرمت های بعدی نیز با استفاده از مصالح و شیوه های نامتجانس منجر به ایجاد لایه هایی ناهمگون در کالبد تاریخی حمام شد. یافته های پژوهش نشان می دهند که آسیب های بنا را می توان در دو طیف عمده دسته بندی کرد: آسیب های ناشی از عوامل طبیعی (نظیر رطوبت صعودی و نزولی، شوره زدگی، فرسایش مصالح، رشد پوشش های گیاهی و نشست زمین) و آسیب های انسانی (مانند مداخلات غیر اصولی، تخریب تدریجی عملکردهای سنتی و استفاده از مصالح نامناسب). همچنین از کارافتادگی نظام های سنتی همچون گربه رو، قنات و تهویه در تسریع تخریب نقش موثری داشته اند. آسیب ها به صورت طبقه بندی شده در جداول آسیب نگاری، نقشه های تحلیلی و تحلیل های توصیفی مستند شده اند. هدف نهایی پژوهش مستندسازی جامع وضعیت کالبدی بنا پیش از آغاز مداخلات مرمتی است به منظور ثبت شرایط اصیل موجود و ایجاد مرجعی دقیق برای تحلیل های آتی بدون ورود به فرایند طراحی حفاظت یا مرمت و تاکید بر حفظ اصالت تاریخی اثر است.

کلیدواژه ها:

آسیب شناسی ، پیشامی مداخلاتی ، مستندنگاری ، کالبدی حمام تاریخی آخوند ، رطوبت صعودی و نزولی ، حفاظت معماری ، بازار تاریخی ارومیه