مستندنگاری تحلیلی وضعیت کالبدی و تاریخی حمام آخوند ارومیه پیش از مداخله مرمتی؛ بنیانی برای حفاظت و تصمیم گیری آینده

حمام های تاریخی به مثابه زیرساخت هایی بنیادین در نظام اجتماعی، بهداشتی و فضایی شهرهای سنتی ایران حامل لایه هایی ارزشمند از فناوری بومی، الگوهای فضایی و حافظه جمعی هستند. در این میان مستندنگاری دقیق و تحلیلی آنها به ویژه در آستانه مداخلات مرمتی یا تغییر کاربری ضرورتی انکارناپذیر در فرآیند حفاظت میراث فرهنگی محسوب می شود. حمام تاریخی آخوند ارومیه به عنوان یکی از سه حمام همجوار مسجد جامع در بافت تاریخی بازار، با ساختاری منحصربه فرد، پیوندی عمیق با ساختار اجتماعی، دینی و کالبدی شهر دارد. پژوهش حاضر، حاصل مستندنگاری پیشامداخلاتی این بنا در سال ۱۴۰۰ پیش از هرگونه مداخله یا تغییر کاربری آن است. با بهره گیری از رویکرد توصیفی تحلیلی، داده های میدانی، تحلیل نظام فضایی و سازه ای و شواهد حاصل از منابع شفاهی و تطبیقی، تلاش شده تا تصویری جامع از ویژگی های تاریخی، فن شناختی و شهری حمام ارائه شود. شواهد کالبدی، نوع مصالح و ساختار گنبدها، به همراه قراین مکانی و تاریخی بازار، همگی موید انتساب این حمام به دوره زندیه هستند؛ نسبتی که به رغم فقدان اسناد مکتوب، با تحلیل لایه های تاریخی بازار نیز تطابق دارد. این پژوهش ضمن ثبت دقیق وضعیت اصیل بنا می کوشد مرجعی مستند برای تصمیم گیری های آینده در حوزه حفاظت و احیای معماری حمام های تاریخی فراهم آورد و بر ضرورت رویکرد علمی و نظام مند در مواجهه با بناهای در آستانه مداخله تاکید کند.

کلیدواژه ها:

حمام تاریخی ، آخوند ، مستندنگاری ، معماری شناخت ، کالبدی ، تحلیل پیشامداخلاتی ، بافت تاریخی بازار ارومیه