غفلت کمیته های نما از اقتصاد محله و پیامدهای آن بر سیمای شهری؛ نمونه موردی منطقه ۱۵ شهرداری تهران

کمیته های نما در شهرهای ایران با هدف سامان دهی و ارتقای کیفیت بصری جداره های شهری شکل گرفته اند اما تمرکز صرف بر جنبه های زیباشناختی، بدون توجه به بستر اقتصادی محلات، پرسش هایی را درباره کارآمدی این نهادها مطرح کرده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر منطقه ۱۵ شهرداری تهران به دنبال پاسخ به این پرسش است که غفلت از اقتصاد محله چه پیامدهایی بر سیمای شهری داشته است. این پژوهش با رویکرد ترکیبی انجام شده است. در بخش کمی نظرات ۳۰ نفر از سه گروه اعضای کمیته نما، طراحان و مالکان از طریق پرسشنامه گردآوری و تحلیل شد. در بخش کیفی نیز تصاویر نمونه های واقعی از نمای اجرا شده ساختمان های منطقه در کنار نمای مصوب بررسی تطبیقی شد. یافته های کمی نشان می دهد هر سه گروه بر این باورند که کمیته های نما توجه کافی به افزایش هزینه های ساخت ندارند. مالکان با نمره ۲.۲۵ از ۵ پایین ترین ارزیابی را داشته اند. شکاف عمیقی میان دیدگاه اعضای کمیته و مالکان وجود دارد؛ کمیته عملکرد خود را در هماهنگ سازی نماها با هویت محله موفق می داند اما ساکنان این موفقیت را تایید نمی کنند. تحلیل تصاویر نیز یافته های کمی را تایید می کند. مقایسه نمای مصوب با نمای اجرا شده نشان می دهد بسیاری از جزییات به دلیل محدودیت های مالی حذف شده، مصالح با کیفیت پایین تر جایگزین گردیده و نظم نما دگرگون شده است. این تغییرات که عمدتا به دلیل محدودیت های مالی در مرحله اجرا رخ داده، به آشفتگی بصری و ناهماهنگی با بافت مجاور انجامیده است. نتیجه آنکه غفلت از اقتصاد محله چرخه معیوبی پدید آورده است: طرح های پرهزینه تصویب می شود، مالک به دلیل محدودیت مالی ناچار به تغییر آن در اجرا می شود، نظارت کافی وجود ندارد، و سیمای شهری با آشفتگی بصری روبرو می گردد. برای خروج از این چرخه بازنگری ضوابط با توجه به توان مالی محلات، حضور نمایندگان ساکنان در کمیته ها و نظارت مستمر بر اجرا ضروری است.

کلیدواژه ها:

کمیته نما ، اقتصاد محله ، سیمای شهری ، منطقه ۱۵ تهران ، نما