تبیین فرآیند چشم اندازسازی راهبردی بر اساس ویژگی های شهرسازی ایرانی اسلامی

این مقاله با عنوان تبیین فرآیند چشم اندازسازی راهبردی بر اساس ویژگی های شهرسازی ایرانی-اسلامی چارچوبی نظری و مدل مفهومی ارائه می دهد که هدف اصلی آن تبیین مولفه ها، مراحل و شاخص های چشم اندازسازی راهبردی ویژه شهرهای ایرانی-اسلامی و ارائه راهکارهای کاربردی برای برنامه ریزان شهری است. روش پژوهش کیفی و استقرایی و مبتنی بر تحلیل محتوای متون، اسناد فرادست و مطالعات پیشین می باشد. فرآیند تحقیق شامل کدگذاری مفهومی، استخراج مقولات و زیرمقولات و اعتبارسنجی محتوایی توسط خبرگان بوده است. یافته ها چارچوبی شامل مقولات کلیدی شناخت و سنجش وضع موجود، تحلیل فضایی و کالبدی، مشارکت و حقوق شهروندی، تجلی ارزش های اسلامی در ساختار شهری و شناسایی ذی نفعان را نشان داد و برای هر مقوله زیرمقولات و شاخص های عملیاتی پیشنهاد و تشریح شد تا قابلیت سنجش و رصد داشته باشند. نتایج نشان می دهد که چشم اندازسازی راهبردی در بستر شهرسازی ایرانی-اسلامی باید بر مشارکت گسترده مردمی، رعایت ارزش ها و احکام اسلامی، حفظ هویت محلی، پایداری زیست محیطی و تقویت امنیت و آسایش روانی تمرکز کند. مدل پیشنهادی فرآیندی گام به گام از بررسی چشم اندازهای گذشته و اکنون، تدوین گزینه ها و سناریوها، انتخاب چشم انداز، بهینه تدوین بیانیه چشم انداز، تعیین راهبردها و شاخص ها تا پایش و بازنگری را پیشنهاد می کند و هم افزایی میان اصول نظری شهرسازی ایرانی-اسلامی و ابزارهای عملی چشم اندازسازی فراهم می آورد. جنبه نوآوری پژوهش در تلفیق شاخص های فرهنگی ارزشی با روش های استاندارد چشم اندازسازی راهبردی و ارائه الگویی بومی و کاربردی برای نظام برنامه ریزی شهری است. پیشنهاد می شود نتایج در اسناد راهبردی، شهری، برنامه های توسعه و فرآیندهای مشارکتی آزمون میدانی شوند و تحقیقات تکمیلی برای سنجش کمی شاخص ها انجام شود. استفاده از این مدل می تواند هماهنگی نهادها را تقویت، مشارکت اقشار مختلف را افزایش و فرآیند تصمیم گیری را شفاف سازد. همچنین نشان داده شده که تلفیق نگرش های دینی و بومی با روش های آینده پژوهی و برنامه ریزی راهبردی تضمین کننده انعطاف پذیری و پذیرش اجتماعی چشم اندازهای شهری خواهد بود و بهبود کیفیت زندگی شهروندان را به دنبال دارد.

کلیدواژه ها:

چشم اندازسازی ، برنامه ریزی راهبردی ، شهرسازی ایرانی اسلامی ، آینده پژوهی